Apollonius
Argonautica
scripsit
et
in
tertio
inducit
amantem
Medeam:
inde
totus
hic
liber
translatus
est.
est
autem
paene
totus
in
affectione,
licet
in
fine
pathos
habeat,
ubi
abscessus
Aeneae
gignit
dolorem.
sane
totus
in
consiliis
et
subtilitatibus
est;
nam
paene
comicus
stilus
est:
nec
mirum,
ubi
de
amore
tractatur.
iunctus
quoque
superioribus
est:
quod
artis
esse
videtur,
ut
frequenter
diximus;
nam
ex
abrupto
vitiosus
est
transitus:
licet
stulte
quidam
dicant
hunc
tertio
non
esse
coniunctum—in
illo
enim
navigium,
in
hoc
amores
exsequitur—non
videntes
optimam
coniunctionem.
cum
enim
tertium
sic
clauserit
'factoque
hic
fine
quievit',
intulit
'at
regina
gravi
iamdudum
saucia
cura',
item
paulo
post
'nec
placidam
membris
dat
cura
quietem':
nam
cum
Aeneam
dormire
dixerit,
satis
congrue
subiunxit,
ut
somno
amans
careret.
post
ubi
digressi
lumenque
obscura
vicissim
regina]
[sane]
bene
'regina',
quia
contra
dignitatem
amor
susceptus
gravior
esse
solet:
ex
hoc
enim
nomine
et
pudoris
et
deliberationis
nascitur
causa,
et
praecipue
potiundi
difficultas.
videtur
et
post
amissam
castitatem
etiam
iustus
interitus.
iamdudum
aut
nimium
iamdudum
te
amat;
iamdudum
illi
facile
sit
quod
doleat
obstipuit
primo
aspectu
Sidonia
Dido
saucia
hinc
subiungit
'vulnus
alit'.
et
bene
adludit
ad
Cupidinis
tela,
ut
paulo
post
ad
faculam,
cura
amore
meque
his
absolvite
curis
Veneris
iustissima
cura
mea
maxima
cura
vulnus
alit
ut
'curam
pascit'
venis
quia
per
venas
amor
currit,
fallasque
veneno
longumque
bibebat
amorem
caeco
carpitur
igni
quoque
magis
tegitur,
tanto
magis
aestuat
ignis
carpit
enim
vires
paulatim
multa
viri
virtus
animo
bene
mediam
se
facit
praebere
Didonem
inter
regalem
pudorem
et
amoris
inpulsum.
simulat
enim
se
virtutem
mirari,
cuius
pulchritudine
commovetur.
'multa'
autem
'virtus'
figurate
dixit;
nam
ad
numerum
transtulit
quod
est
quantitatis:
recursat
bene
frequentativo
usus
est
verbo
in
frequenti
amantis
cogitatione.
gentis
honos
infixi
pectore
vultus
verbaque
illum
absens
absentem
auditque
videtque
nec
placidam
membris
dat
cura
quietem
aut
penitus
quiete
caruit,
ut
'placida'
epitheton
sit
quietis:
aut
habuit
quidem
quietem,
sed
non
placidam,
id
est
turbatam
somniis:
unde
et
ipsa
paulo
post
'quae
me
suspensam
insomnia
terrent'.
postera
phoebea
lustrabat
lampade
terras
circumlocutio
orientis
diei;
illa
enim
Aeneas
per
noctem
lustrabat
aut
inlustrabat,
aut
re
vera
'lustrabat',
id
est
purgabat;
nam
nox
quodammodo
polluit
mundum:
lustrat
Aventini
montem
umentem
umbram
quia
nox
omnis
umida
est,
ut
noctes
lentus
non
deficit
umor
involvens
umbra
magna
terramque
polumque
cum
sic
unanimem
de
re
pudenda
locutura
parum
fuerat
sororem
eligere,
nisi
etiam
unanimem.
dicimus
autem
et
'unanimus'
et
'unanimis',
sicut
'inermus'
et
'inermis'.
male
sana
non
plene
sana,
amore
vitiata;
'male'
enim
plerumque
'non',
plerumque
'minus'
significat,
sicut
've',
ut
'vecors'
sic
male
deseruit
malesana]
'non
statio
male
fida
carinis
anna
soror
cuius
filiae
fuerint
Anna
et
Dido,
Naevius
dicit.
et
bene
vocabulo
necessitudinis
blanditur,
ut
libenter
amoris
audiat
confessionem;
sed
suspense
et
pedetemptim
pudore
resistente
incipit.
insomnia
terrent
et
'terret'
et
'terrent'
legitur.
sed
si
'terret'
legerimus,
'insomnia'
erit
vigilia:
hoc
enim
maiores
inter
vigilias
et
ea
quae
videmus
in
somnis
interesse
voluerunt,
ut
'insomnia'
generis
feminini
numeri
singularis
vigiliam
significaret,
'insomnia'
vero
generis
neutri
numeri
pluralis
ea
quae
per
somnium
videmus,
ut
sed
falsa
ad
caelum
mittunt
insomnia
manes
quis
non
nulli
pro
'aliquis'
accipiunt,
vel
'qualis':
novus
magnus,
ut
Pollio
et
ipse
facit
nova
carmina
nova
figura
successit
sedibus
ut
succedoque
oneri
succedunt
tecto
quem
sese
ore
ferens
cum
eum
ob
virtutem
laudet,
addendo
tamen
os
nec
pulchritudinem
denegaverit.
'ore'
autem
'ferens'
utrum
oratione,
an
vultu,
dubium
est.
quem
sese
ore
ferens
ut
obstipuit
primo
aspectu
Sidonia
Dido
namque
ipsa
decoram
caesariem
nato
genetrix
lumenque
iuventae
forti
pectore
et
armis
ut
etiam
ab
Ilioneo
audierat
dicente
quo
iustior
alter
nec
pietate
fuit
nec
bello
maior
et
armis
credo
equidem
genus
deorum
esse
iura
dabat
legesque
viris
quibus
ille
pro
quantis.
hev
per
haec
amoris
inpulsus
ostenditur.
quibus
iactatus
fatis
ut
quis
te,
nate
dea,
per
tanta
pericula
casus
insequitur?
quae
bella
pro
'quanta':
pronomen
pro
nomine.
bella
exhavsta
canebat
finita,
terminata,
quod
nimiae
virtutis
est:
nam
inchoare
bella
quorumlibet
est,
vincere
vel
finire
paucorum.
fixum
inmotumque
sederet
cogi
sese
optat
quae
sic
negat.
sederet
placeret,
ut
et
sedet
hoc
animo
necvi
deest
'viro'.
vinclo
ivgali
synaeresis
est
pro
primus
amor
id
est
maritus.
deceptam
morte
fefellit
figurate
dixit:
morte
sua
decepit
me
et
fefellit.
pertaesum
thalami
taedaeque
fuisset
'pertaesus'
participium
est
sine
verbi
origine
et
regit
genetivum,
ut
hoc
loco:
nam
genetivus
singularis
est.
hvic
uni
forsan
potvi
succumbere
culpae
culpae
fatebor
enim
bene
uno
sermone
et
culpam
expressit
et
necessitatem:
fateri
enim
et
coactorum
est
et
culpabilium.
miseri
post
fata
sychaei
aut
muliebriter
dixit
'miseri':
aut
mortui,
secundum
Ciceronem,
qui
in
Tusculanis
'miseros'
mortuos
vocat:
aut
certe
ob
hoc
'miseri',
cuius
iam
obliviscitur:
aut
sparsos
fraterna
caede
penates
si
Didonis,
dispersos
per
fugam
intellegimus;
si
fratris,
pollutos
cruore.
inflexit
quia
supra
ait
'fixum
inmotumque
sederet'.
'inflexit'
a
rigido
proposito
deviavit.
labantem
inpulit
labere
nympha
polo
agnosco
participium
'agnotus',
non
'agnitus'.
Sallustius
nec
inermos
ex
proelio
viros
quemquam
agnoturum
veteris
vestigia
flammae
bene
inhonestam
rem
sub
honesta
specie
confitetur,
dicens
se
agnoscere
maritalis
coniugii
ardorem:
sed
mihi
vel
tellus
optem
prius
ima
dehiscat
callide,
ac
si
diceret
posse
se
coniungi
Aeneae,
si
mors
secuta
non
fuerit.
optem
pro
velim.
pallentes
umbras
herebo
it
clamor
caelo
pudor
pudore
pro
pudicitia
abutimur.
et
bene
'violo',
quia
pudor
sacrosancte
custodiendus
est.
aut
tua
ivra
resolvo
propter
amores
abstulit
cum
illo
consumpta
sunt
desideria
et
voluptates.
amores
quibus
amare
possim.
et
bene
videtur
moram
posuisse,
cum
dicit
illud
'primus
qui
me
sibi
iunxit
amores
abstulit'.
servetque
sepulchro
id
est
et
defunctus
servet,
†et
qui
in
sepulchro
est,
ut
ipsa
sed
in
somnis
inhumati
venit
imago
coniugis
sinum
lacrimis
implevit
obortis
sinus
dicimus
orbes
oculorum,
id
est
palpebras,
quae
a
palpitatione
dictae
sunt:
nam
semper
moventur.
'implevit'
autem
ideo,
quia
lacrimae
plerumque
se
intra
oculos
tenent.
et
bene
praemisit
excusationem
his
lacrimis
commemoratione
prioris
mariti,
anna
refert
o
luce
magis
dilecta
sorori
id
est
dilectior:
[
nate
mihi
vita
quondam,
dum
vita
manebat,
care
magis
nihil
videtur
mundius,
nec
magis
conpositum
quicquam,
nec
magis
elegans
sorori
bene
Anna
dilecta
respondit
'sorori',
quia
et
Dido
sic
coepit
'Anna
soror'.
ergo
per
nomen
necessitudinis
ostendit,
se
quae
sunt
utilia
persuadere,
ut
alibi
parvumque
patri
tendebat
Iulum
solane
perpetva
id
est,
solane
maerens
in
omni
carperis
iuventa?
ivventa
autem
pro
iuventate
accipiendum:
nam
'Iuventa'
dea
illius
aetatis
est,
'iuventas'
aetas
ipsa
iuvenilis,
'iuventus'
iuvenum
multitudo.
nec
dulces
natos
propter
liberos,
quae
fuit
causa
secundi
matrimonii,
ut
Iuvenalis
sed
placet
Vrsidio
lex
Iulia,
tollere
dulcem
cogitat
heredem
veneris
nec
praemia
id
cinerem
aut
manes
credis
curare
sepultos
propter
illud,
[
non
servata
fides
cineri
promissa
Sychaeo
esto
adverbium
concedentis
est
Graecum.
flexere
mariti
non
qui
erant,
sed
qui
esse
cupiebant.
alii
intellegunt
'aegram
non
ante
Tyro
aut
in
Tyro,
ac
si
diceret
'Tyri':
aut
certe
Dardanus
Hesperia
despectus
iarbas
rex
Libyae,
qui
Didonem
re
vera
voluit
ducere
ductoresque
alii
ergo
et
Iarbas
ductor.
quos
africa
terra
derivationes
frequenter
maiores
sunt
a
principalitate,
interdum
pares
inveniuntur,
raro
minores:
unde
supra
Lacaena
trivmphis
dives
id
est
bellicosa.
placitone
etiam
pugnabis
amori
ac
si
diceret:
iure
contempsisti
eos
qui
displicebant,
numquid
etiam
placito
amori
repugnabis?
et
est
Graecum
'pugno
tibi':
nam
nos
'pugno
tecum'
dicimus.
hinc
gaetulae
urbes
ad
terrorem
'urbes'
posuit:
nam
in
mapalibus
habit
genus
insuperabile
bello
ut
quos
nulla
fatigant
proelia
nec
victi
possunt
absistere
ferro
infreni
aut
saevi
ni
frenum
accipere
cingunt
non
adiuncti
sunt;
sed
'cingunt'
quasi
circumdant,
ut
cingique
urbem
obsidione
videret
inhospita
barbara,
aspera.
deserta
siti
regio
inhabitabilis.
dicit
autem
Xerolibyen,
id
est
partem
Africae
aridam,
quae
est
inter
Tripolin
et
Pentapolin.
et
bene
terret
dicens
iuxta
esse
aut
bellicosas
gentes,
aut
deserta
loca,
unde
non
speratur
auxilium.
lateque
furentes
barcaei
hi
prope
sunt
a
Carthagine:
unde
addidit
'late
furentes'.
hi
secundum
Titianum
in
chorographia
Phoenicen
navali
quondam
superavere
certamine.
Barce
autem
civitas
est
Pentapoleos,
quae
hodie
Ptolomais
dicitur:
nam
Cyrene
et
Barce
reginae
fuerunt,
quae
singulis
dederunt
civitatibus
nomina.
bella
Tyro
surgentia
necessario
ad
persuadendum
praesenti
tempore
usus
est.
germanique
minas
propter
aurum,
quod
ei
dis
equidem
avspicibus
hoc
dicit:
dii,
qui
sunt
auspices
matrimonii,
Aeneam
huc
venire
fecerunt:
nuptiae
enim
captatis
fiebant
auguriis,
ut
contentique
auspice
Bruto
auspices
in
nuptiis
appellatos
†auspici
bisque
ab
ivnone
secunda
huc
cursum
iliacas
vento
mire,
cum
alio
iter
haberent,
huc
delati
sunt:
et
ideo
addidit
'vento'.
tenvisse
perfecisse,
inplesse.
quam
qualem
vel
quantam:
pronomen
pro
nomine.
urbem
soror
hanc
cernes
mire
pro
voluntate
sororis:
ut
si
quis
avaro
suadeat
spem
pecuniae
faciens.
conivgio
tali
id
est
viri
fortis:
quod
ideo
non
dicit,
quia
scit
a
Didone
praedictum.
veniam
aut
beneficium
non
servata
fides
cineri
promissa
Sychaeo
tu
modo
pro
'tantummodo'.
†et
alii
quod
te
modo
vita
supersit
sacrisque
litatis
'diis
litatis'
debuit
dicere:
non
enim
sacra,
sed
deos
sacris
litamus,
id
est
placamus:
ergo
nove
dixit.
sacrisque
litatis]
inter
'litare'
et
'sacrificare'
hoc
interest,
quod
'sacrificare'
veniam
petere,
'litare'
propitiare
et
votum
impetrare.
indulge
da
operam,
ut
indulgent
vino
et
vertunt
crateras
aenos
dum
pelago
desaevit
hiems
enumerat,
quas
morae
causas
possit
innectere.
orion
id
est
dum
occidit
Orion,
quoniam
et
oriens
et
occidens
tempestates
commovet.
et
bene
Orion
opponitur,
quia
et
Ilioneus
dixerat
cum
subito
adsurgens
fluctu
nimbosus
Orion
orion
corripuit
ratione
supra
dicta.
quassataeque
rates
hoc
ad
illud
quassatam
ventis
liceat
subducere
classem
non
tractabile
asperum,
intractabile,
incensum
inflammavit
ut
Horatius
oleum
adde
camino
inpendio
magis
animus
gaudebat
mihi
spemque
dedit
dubiae
menti
dubitativa
enim
fuerat
Didonis
oratio
dicendo
'si
non
pertaesum
thalami
taedaeque
fuisset'.
ergo
iam
non
ambiget
de
quo
dubitabat,
sed
sine
respectu
pudoris
palam
aget.
solvitque
pudorem
propter
vincula
castitatis.
delubra
adeunt
pacemque
benivolentiam,
si
sine
pace
tua
atque
invito
numine
per
aras
exquirunt
hanc
tibi,
Eryx,
meliorem
animam
pro
morte
Daretis
persolvo
mactant
verbum
sacrorum,
mactant
verbum
sacrorum
lectas
bidentes
non
vacat
'lectas';
moris
nunc
grege
de
intacto
septem
mactare
iuvencos
legiferae
cereri
leges
enim
ipsa
dicitur
invenisse:
nam
et
sacra
ipsius
thesmophoria
vocantur,
[
phoeboque
qui
praeest
auspiciis,
quibus
urbes
reguntur.
patrique
lyaeo
nigram
Hiemi
pecudem,
Zephyris
felicibus
albam
et
leges
sanctas
docuit
et
cara
iugavit
corpora
conubiis
et
magnas
condidit
urbes
nigram
Hiemi
pecudem,
Zephyris
felicibus
albam
cui
vincla
ivgalia
curae
quia
est
Curitis,
est
Matrona,
est
Regina.
prima
et
Tellus
et
pronuba
Iuno
et
Bellona
manet
te
pronuba
candentis
candidae:
participium
est
pro
nomine.
media
inter
cornva
fundit
non
est
sacrificium,
sed
hostiae
exploratio,
utrum
apta
sit.
ante
ora
deum
ante
simulacra.
pingves
plenas
vel
sanguine
delibutas,
ut
pecudumque
cruore
pingue
solum
spatiatur
ad
aras
matronae
enim
sacrificaturae
circa
aras
faculas
tenentes
ferebantur,
quod
cum
quodam
gestu
fiebat:
unde
Sallustius
saltare
elegantius
quam
necesse
est
probae
instavratque
diem
donis
muneribus,
quae
aut
dis
offerebat,
aut
donabat
Tyriis
vel
Troianis.
'instaurat'
autem
ideo,
quia
iam
supra
sacrificaverat,
ut
simul
Aenean
in
regia
ducit
tecta,
simul
divum
templis
indicit
honorem
ductos
alta
ad
donaria
currus
inhians
intenta,
per
sollicitudinem.
spirantia
consulit
exta
proprie
dixit:
aruspices
enim
exta
consulere
dicuntur
cum
inspiciunt.
'exta'
singularem
non
habent,
ut
'arma'.
hev
vatum
ignarae
mentes
non
sacerdotes
vituperat
quasi
nescios
multaque
praeterea
vatum
praedicta
priorum
ignarae
ergo
amoris
reginae,
quia
illa
alias
causas
litationis
praetendebat,
et
ideo
vota
non
perficiebat.
est
verbum
est
indeclinabile;
nam
frequenter
deficit.
est
autem
huius
positio
'edo
es
est'.
invenimus,
sed
quod
abolitum
est,
mollis
flamma
utrum
'mollis
flamma',
an
'mollis
medullas'?
tacitum
de
quo
tacuerit
etiam
nunc
apud
alios.
an
apud
Aeneam
'tacitum',
quia
sorori
iam
confessa
est?
'tacitum'
tacendum
et
pudore
plenum.
vivit
non
nulli
hoc
loco
'vivit'
pro
vescitur
dictum
accipiunt.
sub
pectore
vulnus
ut
vulnus
alit
venis
vagatur
potest
accipi
'vagatur'
dum
opera
ostendit
Aeneae.
urbe
furens
furor
enim
est
amor,
in
quo
nihil
est
stabile:
unde
et
Cupido
puer
inducitur,
quasi
instabilis
et
infans,
qui
non
potest
fari:
unde
paulo
post
incipit
effari
mediaque
in
voce
resistit
qualis
coniecta
cerva
sagitta
satis
congrua
conparatio:
incautam
nomen
perituris
accommodatum,
ut
fallit
te
incautum
pietas
tua
excipit
incautum
cresia
Cretensia:
nam
Graece
agens
telis
urgens,
persequens.
nescius
vectoris
patiens
tumidum
supernatat
amnem
fuga
cursu,
ut
simul
arva
fuga,
simul
aequora
verrit
dictaeos
Cretenses.
cervae
vulneratae
dictamnum
quaerunt,
non
illa
feris
incognita
capris
gramina
letalis
harundo
propter
futurum
omen
Didonis.
sidonias
Pygmalionis
vel
Sychaei:
avari
Pygmalionis
opes
ignotum
argenti
pondus
et
auri
omnibus
exhaustos
iam
casibus,
omnium
egenos
urbemque
paratam
'paratam'
ad
illud
pertinet,
quod
Aeneas
propter
civitatem
navigat.
urbem
praeclaram
statui,
mea
moenia
vidi
incipit
effari
mediaque
in
voce
resistit
sic
Horatius
cur
facunda
parum
decoro
inter
verba
cadit
lingua
silentio?
labente
die
exul
ab
octava
Marius
bibit
demens
quae
ea
quae
noverat
audire
cupiebat.
narrantis
ab
ore
ut
eum
intueretur.
et
hoc
loco
per
omnia
amantis
adfectus
exprimitur.
obscura
luna
id
est
nox:
nam
nihil
tam
contrarium
lunae
est,
quam
obscuritas:
sola
sine
eo
quem
amabat:
nam
regina
sola
esse
non
poterat.
est
autem
Plauti,
qui
inducit
inter
multos
amatorem
positum
dicentem
quod
solus
sit:
me
sine
sola
vides
maeret
per
diphthongon
'est
tristis';
nam
aliter
militiam
significat,
aere
merent
parvo
vacva
aut
sine
Aenea
et
Troianis:
aut
magna,
ut
vacua
atria
circum
intenti
ludo
relictis
potest
intellegi
ab
Aenea.
incubat
quasi
invita.
absens
absentem
et
fratrem
ne
desere
frater
praesens
praesentem
eripi,
abduci
ab
oculis
imagine
capta
ob
amati
similitudinem.
infandum
iuxta
iudicium
reginae,
ut
illa
sentiebat;
vult
enim
eam
culpae
eximere.
alii
'infandum'
quia
falli
non
potest
accipiunt,
hoc
est
ipsam
libidinem,
in
cuius
vicem
nihil
subponi
potest.
non
coeptae
adsurgunt
turres
contra
illud
pars
ducere
muros
non
arma
ivventus
exercet
haud
in
armis
se
exercet:
quemadmodum
illud
ferrum
exercebant
portusve
quod
supra
hic
portus
alii
effodiunt
propugnacula
quibus
porro
pugnatur.
interrupta
coepta
et
omissa.
minae
eminentiae
murorum,
quas
pinnas
dicunt:
geminique
minantur
aequataque
machina
caelo
exposuit,
quid
sint
'minae
murorum
ingentes'.
simul
postquam.
tali
quali
uritur
infelix
Dido.
peste
amore,
incendio,
ut
et
toto
descendit
corpore
pestis
nec
famam
obstare
furori
furori
iam
non
amori.
adgreditur
cum
calliditate
loquitur,
facile
ut
somno
adgrediare
iacentem
saturnia
ubi
nocituram
Iunonem
poeta
vult
ostendere
Saturniam
dicit;
scit
enim
Saturni
stellam
nocendi
facultatem
habere,
ut
Irim
de
caelo
misit
Saturnia
Iuno
Saturnique
altera
proles
irarum
tantos
Iunonis
magnae
adsit
laetitiae
Bacchus
dator
et
bona
Iuno
egregiam
vero
lavdem
ironia
est,
inter
quam
et
confessionem
sola
interest
pronuntiatio:
et
ironia
est
cum
aliud
verba,
aliud
continet
sensus.
spolia
ampla
refertis
translatio
rei
militaris:
referre
enim
spolia
victores
ex
victis
dicuntur.
puer
filius:
Graece
dixit,
puerosque
Ledae
femina
bene
'femina',
qualis
mortalis,
opponitur,
ut
mixta
deo
mulier
dvorum
est
bene
cessit
masculino
femininum.
adeo
multum,
adulescentem
adeo
nobilem
veritam
te
moenia
nostra
propter
illud
haud
tanto
cessabit
cardine
rerum
moenia
nostra
Iunonis
hospitium:
quo
se
Iunonia
vertant
hospitia
modus
finis:
Iuvenalis
nullo
quippe
modo
millesima
pagina
surgit
sed
quis
erit
archaismos.
aut
quo
nunc
certamine
tanto?
quin
potius
pro
'cur
non'.
pacem
aeternam
non
indutias
pactosque
hymenaeos
licet
fabula
de
Hymenaeo
in
primo
libro
narrata
sit
breviter,
tamen
plenior
talis
est:
Hymenaeus,
Atheniensis,
adeo
pulcher
fuit,
ut
adulescens
puella
putaretur.
is
cum
unam
virginem
nobilem
ipse
mediocriter
ortus
adamasset
eiusque
nuptias
desperaret,
quod
unum
poterat,
sequendo
puellam
amori
satis
faciebat.
sed
cum
Atheniensium
nobilissimae
virgines
Eleusinae
Cereri
sacra
facerent,
subito
adventu
piratarum
raptae
sunt:
inter
quas
etiam
Hymenaeus,
qui
illo
amatam
fuerat
secutus,
tamquam
puella
raptus
est.
sed
cum
piratae
praedam
per
maria
longinqua
portassent,
in
desertam
regionem
delati
ac
fatigati
somno
se
dederunt:
quos
cum
universos
occidisset
Hymenaeus,
relictis
ibi
virginibus
Athenas
reversus
est
petiitque
a
civibus,
ut,
si
virgines
quae
raptae
fuerant
reduxisset,
dilectae
nuptias
impetraret.
quas
cum
reduxisset,
optatam
in
matrimonium
virginem
meruit.
quod
coniugium
quia
felix
fuerat,
placuit
[omnibus]
Atheniensibus
omnibus
nuptiis
Hymenaei
nomen
interesse.
est
etiam
alia
ratio
vocabuli:
nam
hymen
quaedam
membrana
quasi
virginalis
puellae
esse
dicitur:
qua
rupta
quia
desinat
esse
virgo,
hymenaei
nuptiae
dictae.
habes
tota
quod
mente
petisti
propter
illud
nostram
nunc
accipe
mentem
ardet
amans
dido
plus
dixit
haec,
quam
Venus
imperaverat:
illa
enim
dixerat
sed
magno
Aeneae
mecum
teneatur
amore
communem
hunc
ergo
populum
utrum
ad
solum
Carthaginiensem
retulit,
quem
velit
sibi
communem
esse
cum
Venere:
an
utrumque,
id
est
Tyrios
et
Troianos?
paribusque
regamus
avspiciis
aequali
phrygio
servire
marito
liceat
id
est
non
necesse
sit,
sed
in
voluntate
sit
Didonis
si
velit,
ut
supra
'paribus
auspiciis',
non
imperio:
potest
enim
imperium
par
non
esse,
cum
auspicium
par
sit.
alii
invidiose
dictum
volunt
'liceat
Phrygio
marito',
id
est
qui
victus
est:
et
non
dixit
'nubere',
sed
'servire'.
quidam
'servire'
dubitant
utrum
Didonem,
an
Tyrios
dixerit.
sane
hic
coemptionis
speciem
tangit.
coemptio
enim
est
ubi
libra
atque
aes
adhibetur,
et
mulier
atque
vir
inter
se
quasi
emptionem
faciunt:
quod
ait
etiam
in
primo
georgicorum
teque
sibi
generum
Thetys
emat
omnibus
undis
tibi
serviat
ultima
Thule
dotales
Tyrios
regalem
spectavit
personam.
permittere
dextrae
quasi
per
manus
conventionem:
secundum
ius
locutus
est.
olli
aut
illi,
aut
tunc.
cetera
per
parenthesin
dicta
sunt:
simulata
mente
hoc
est
'talibus
adgreditur'.
quo
pro
'ut':
pronomen
pro
coniunctione
causali.
libycas
adverteret
oras
absolutior
quidem
est
haec
lectio,
sed
verior
et
figuratior
illa
est
'Libycas
averteret
oras':
nam
plerumque
trahitur
schema,
ut
aliquo
ituri
non
ad
locum,
sed
de
loco
ponamus
significationem,
ut
si
dicas
'de
Campania
abeo
in
Tusciam',
'abeo'
honestius
est,
quam
si
'eo'
dixeris.
nec
hoc
tantum
hoc
loco
facit,
sed
pluribus:
hinc
enim
est
ripamve
iniussus
abibis?
ingressa
venus
calliditatis
est,
ut
supra:
quis
talia
demens
deest
'nisi',
ut
sit
'
nisi
aut
tecum
malit
contendere
bello??
non
dixit
'possit':
quod
autem
addidit
†satis
bello
exserte.
si
modo
quod
memoras
oblique,
dum
consentit,
docet
fieri
non
posse.
fortuna
sequatur
fatis
incerta
feror
bene
omnia
tetigit
quibus
res
humanae
reguntur:
casum,
fata,
voluntatem
deorum.
aut
foedere
ivngi
si
'foedera',
per
se
plenum
est:
si
'foedere',
ad
'populos'
pertinet.
tu
conivnx
dicendo
'coniunx'
ostendit
eam
non
posse
ignorare,
tibi
fas
animum
temptare
precando
sic
Aeolus
tuus
o
regina
quid
optes
explorare
labor
perge
sequar
tum
quidam
ordinis
esse
volunt,
'tunc'
temporis.
excepit
subsecuta
est.
aemulus
exceptum
Triton
excipit
incautum
iste
labor
scilicet
explorationis
a
Iove:
quod
instat
quod
fieri
volo.
confieri
'con'
abundat,
ut
fata
renarrabat
paucis
adverte
id
est
'animadverte':
parte
pro
toto
usus
est.
et
aut
'adverte
paucis',
aut
'paucis
docebo'.
miserrima
dido
aut
ex
persona
miserantis
dictum:
dolet
enim
insidiis
circumventam:
aut
'miserrima'
quae
perdiderit
castitatem.
nemus
pro
silvis
et
montibus.
ubi
hoc
loco
pro
'cum'.
titan
Sol:
unus
enim
de
Titanibus
Hyperionis
filius
contra
Iovem
non
fecit.
retexerit
orbem
quem
nox
tegebat:
quotiens
umentibus
umbris
nox
operit
terras
nigrantem
nigrum:
participium
pro
nomine,
alae
equites:
ob
hoc
'alae'
dicti,
quia
pedites
tegunt
alarum
vice.
trepidant
festinant,
ut
hic
me
dum
indagine
ferarum
inquisitione.
trepidant
vero
hoc
loco
'sensim'
accipiunt,
non,
ut
alibi,
'festinant',
quia
saltus
non
cursu,
sed
sensim
cinguntur.
quidam
'trepidant'
ab
equis,
qui
hodieque
trepidare
dicuntur,
appellari
putant.
Cato
sedere
non
potest
in
equo
trepidante
desuper
infundam
quia
aer
est
Iuno.
bene
omne
ciebo
pro
'totum':
'omne'
enim
numeri
est,
'totum'
quantitatis.
nocte
opaca
nubium
caligine.
tua
si
mihi
certa
voluntas
hoc
est,
si
etiam
tuum
subsequatur
officium:
conubio
conubia
nostra
reppulit
hic
hymenaeus
erit
id
est,
hae
erunt
nuptiae.
sane
de
Hymenaeo
licet
superius
iam
dictum
sit,
tamen
sunt
etiam
aliae
opiniones:
nam
alii
hunc
Veneris
et
Liberi
filium
dicunt
primum
nuptiis
prospere
usum,
ob
quod
in
nuptiis
vocatur:
unde
nuptiale
carmen
Hymenaeus.
alii
nuptiarum
inventorem
tradunt
et
ideo
carminibus
decorari;
quod
exemplum
ab
eo
proditum
ubique
servatur.
Cornelius
Balbus
Hymenaeum
ait,
Magnetis
filium,
musicae
artis
peritum,
pulchritudine
muliebri,
dum
nuptias
Liberi
patris
et
Althaeae
religiosis
cantibus
celebrat,
exspirasse:
propter
quod
ei
talis
honor
in
nuptiis
adtributus
est,
ut
non
adversata
legitur
et
'aversata'.
repertis
vel
compertis,
vel
deprehensis.
cur
autem
dolis
repertis
risit?
qui
altius
intellegunt,
sic
tradunt:
hoc
est
quos
iampridem
compererat,
cum
Ilium
oppugnaretur.
ivbare
exorto
nato
lucifero:
nam
proprie
'iubar'
lucifer
dicitur,
quod
iubas
lucis
effundit:
unde
iam
quicquid
splendet
iubar
dicitur,
ut
argenti,
gemmarum.
est
autem
lucifer
interdum
Iovis:
quem
Venus
ante
alios
astrorum
diligit
ignis
retia
rara
plagae
multi
dividunt,
ut
sit
'
lato
ve-
nabula
ferro
massyli
Massylorum
gens
est
non
longe
a
Mauritania.
et
'Massyli'
legendum
per
unum
'i'
hinc
mihi
Massylae
gentis
monstrata
sacerdos
et
odora
canum
vis
plus
qua
tempestate
ex
ponto
vis
piscium
erupit
et
odoro
vulnere
pinus
inter
odoratum
lauri
nemus
cunctantem
morantem:
atqui
amatrix
dum
moliuntur,
dum
conantur,
annus
est
regina
ad
templum
forma
pulcherrima
Dido
ad
limina
ante,
vel
apud.
primi
principes,
ut
una
omnes
iuvenum
primi
stat
sonipes
adest,
praesens
est:
nam
si
'stat'
simpliciter
acceperis,
vituperatio
est:
nam
legimus
stare
loco
nescit
spumantia
spumas
moventia,
ut
'naufragum
mare',
quod
naufragos
facit.
tandem
hoc
ad
illud
redditum
'reginam
thalamo
cunctantem'.
sidoniam
picto
et
reliqua.
vetere
ceremoniarum
iure
praeceptum
est,
ut
flaminica
venenato
operta
sit.
operta
autem
cum
dicitur
pallium
significatur,
venenatum
autem
infectum:
quod
ipse
ait
in
bucolicis
alba
nec
Assyrio
fucatur
lana
veneno
limbo
limbus
est,
sicut
supra
diximus,
fascia,
quae
ambit
extremitatem
vestium
secundum
antiquum
ritum,
ut
victori
chlamydem
auratam,
quam
plurima
circum
purpura
cui
pharetra
ex
auro
deest
'erat'.
et
amat
poeta
iterare
voces,
vel
pretiosas,
vel
necessarias,
vel
optabiles:
pretiosas,
ut
aerea
cui
gradibus
surgebant
limina
aurea
pectoribus
demissa
monilia
pendent
ab
Iove
principium
generis,
Iove
Dardana
pubes
humilemque
videmus
Italiam
crines
nodantvr
in
avrum
veluti
retiolum
ipse
ante
alios
quia
amatur,
pulcherrimus
ex
animo
Didonis:
hoc
enim
ei
videbatur.
alibi
epitheta
Aeneae
dat:
cum
religiosum
ostendit,
dicit
'pium';
cum
fortem,
'magnanimum
ubi
hoc
est
'cum'.
hibernam
lyciam
non
asperam,
sed
aptam
hiemare
cupientibus:
sic
enim
se
habet
natura
regionis.
et
bene
aliud
agens
aliud
ostendit:
nam
constat
Apollinem
sex
mensibus
hiemalibus
apud
Pataram,
Lyciae
civitatem,
dare
responsa:
unde
Patareus
Apollo
dicitur:
et
sex
xanthique
flventa
'que'
pro
'vel'
posuit:
hoc
enim
dicit
'vel
cum
Xanthum,
vel
cum
Lyciam
relinquit',
ut
est
suspectaque
dona
praecipitare
iubet
subiectisque
urere
flammis
deserit
relinquit,
ut
desertosque
videre
locos
litusque
relictum
delum
maternam
quae
Latonam
fugientem,
dracone
Pythone
insequente,
suscepit.
et
hoc
ideo,
quia,
sicut
dictum
est
sex
mensibus
aestivis
apud
Delum
responsa
dat.
invisit
repetit:
per
quod
ostendit
relicta
Delo
ad
Lyciam
transire.
invisit
apollo
Apollini
Aeneam
vel
propter
sagittas,
quibus
in
venatu
utebatur,
comparat;
vel
certe
propter
futurum
infelix
matrimonium:
ut
enim
et
supra
diximus,
nuptiis
est
hoc
numen
infensum.
choros
sacra.
cretes
ab
eo,
quod
est
'Cres'.
dryopesque
populi
iuxta
Parnasum,
ut
Dryopumque
trahens
Erasinus
aristas
pictique
agathyrsi
populi
sunt
Scythiae,
colentes
Apollinem
hyperboreum,
cuius
logia,
cynthi
montis
Deli.
flventem
unguentatum
fronde
premit
id
est
comprehendendo
crinem
efficit,
ne
fluat,
fingens
conponens,
ut
corpora
fingere
inplicat
auro
non
frontem,
sed
crinem,
qui
est
illi
retrorsum
in
nodum
collectus.
tela
sonant
umeris
pharetramque
fuga
havd
illo
segnior
id
est,
non
illo
deformior:
nam
plerumque
virtus
et
pulchritudo
pro
se
invicem
ponuntur.
hinc
est
satus
Hercule
pulchro
pulcher
Aventinus
quidnam,
fortis
est?
egregio
praeclaro:
et
sic
dicimus,
quasi
extra
gregem.
lustra
latibula
ferarum
vel
luporum:
unde
et
lupanaria
meretricum
lustra
dicuntur.
ecce
adverbium
demonstrationis
est,
ut
ostenderet
velociter
factum.
et
bene
hac
particula
utitur:
facit
enim
nos
ita
intentos,
ut
quae
dicuntur
putemus
videre.
ita
enim
capreae
†suspensionis
super
saxa
currunt,
ut
putes
cadere
illas
cum
exiliunt.
ferae
caprae
hoc
est
capreae.
et
bene
aptat
descriptionem
ad
species,
ut
cervis
campos,
capreis
saxa
permittat.
saxi
pro
'montis',
ut
accipiens
sonitum
saxi
de
vertice
pastor
caprae
quas
Graeci
decurrere
bene
praeterito
usus
est
tempore
ad
exprimendam
nimiam
celeritatem:
transmittunt
celeriter
transeunt:
pulverulenta
num
'cervorum
pulverulenta
agmina',
quae
pulverem
faciunt,
ut
pulverulenta
coquat
maturis
solibus
aestas
glomerant
pro
'involvunt'.
alias
pro
'in
unum
contrahunt',
ut
quem
circum
glomerati
hostes
gavdet
equo
gaudet,
quod
acrem
equum
habeat
et
velocem.
iamque
hos
cursu
id
est
'modo',
ut
iam
pecora
inter
inertia
votis
bene
per
contemptum
'pecora',
cum
inbelles
ut
perhibetur
iners,
ars
in
quo
non
erit
ulla
monte
leonem
per
transitum
tangit
historiam:
nam
Ascanius
praeter
Iulum
et
Ilum,
quae
habuit
nomina,
etiam
Dardanus
et
Leontodamas
dictus
est,
ad
extinctorum
fratrum
solacium:
ideo
nunc
eum
dicit
optare
adventum
leonis,
paulo
post
'Dardaniusque
nepos
Veneris'.
constat
etiam
Aeneam
Dardanum
dictum,
ut
ostendit
in
quarto
hauriat
hunc
oculis
ignem
crudelis
ab
alto
Dardanus
hinc
Dardanus
ortus,
huc
repetit
commixta
grandine
nimbus
secundum
Iunonem
'his
ego
nigrantem
commixta
grandine
nimbum'.
et
bene
etiam
grando
adicitur,
quia
poterat
nimbus
contemni
nepos
veneris
quidam
indecenter
dictum
volunt,
ut
Venus
avia
sit.
de
montibus
amnes
ne
vel
investigare
Tyrii
possent
reginam.
deveniunt
bene
subprimit
rem
pudendam:
sic
Terentius
'quid
tum'
fatue?
fateor
prima
et
tellus
satis
perite
loquitur:
nam
secundum
Etruscam
disciplinam
nihil
tam
incongruum
nubentibus,
quam
terrae
motus
vel
caeli
et
pronvba
ivno
quae
nubentibus
praeest.
Iunonem
autem
dedisse
signa
per
tempestatem
constat
et
pluvias,
quae
de
aere
fiunt.
dant
signum]
ut
dei
nuptiales.
fulsere
ignes
Varro
dicit
aqua
et
igni
mariti
uxores
accipiebant
vlularunt
bene
medium
elegit
sermonem:
nam
ait
Lucanus
non
tu
laetis
ululare
triumphis
magnoque
ululante
tumultu
specie
famave
movetur
species
rerum
meditatur
exercet:
sic
Horatius
et
horridam
cultis
diluviem
meditatur
agris
praetexit
praetegit.
culpam
ut
supra
succumbere
culpae
fama
malum
definitio
est,
ut
'quo'
ex
praecedenti
pendeat
nomine:
quamquam
alii
'qua'
legant.
sane
'quo'
nisi
definitio
sit,
legi
non
potest;
nec
enim
procedit,
ut
ordo
sit
'Fama,
quo
non
aliud
malum
mobilitate
viget
dat
ei
metu
primo
non
'primo
metu',
sed
'primum',
quod
initio
cautius
loquatur,
id
est
in
principio:
cum
enim
quis
veretur,
ne
auctor
sit,
quod
audit
continet;
at
ubi
sit
vulgatum,
passim
loquitur.
et
modo
'primo'
adverbium
est,
non
nomen.
attollit
in
avras
sumpta
licentia,
quae
minuebatur
timore.
ingrediturque
solo
et
caput
inter
nubila
condit
hoc
vult
ostendere,
nec
humili
eam
fortunae
parcere,
nec
superiori.
terra
parens
generale
est:
parens
rerum
omnium.
ira
inritata
deorum
amphibolon
est,
utrum
sua
ira
propter
extinctos
gigantas,
an
'ira
deorum
inritata',
quae
extinxerat
gigantas.
extremam
aut
post
omnes
gigantas,
quippe
ad
deorum
ut
perhibent
quotienscumque
fabulosum
aliquid
dicit,
solet
inferre
'fama
est'.
mire
ergo
modo,
cum
de
ipsa
fama
loqueretur,
ait
'ut
perhibent'.
coeo
enceladoque
isti
gigantes
fuerunt
inter
alios,
qui
Iovem
superpositis
montibus
regno
caelesti
detrudere
conati,
fulminibus
sunt
deleti.
et
bene
elegit
ex
fratribus
maximos,
ex
quibus
aestimaretur.
pedibus
celerem
et
pernicibus
alis
convertit
rerum
epitheta:
nam
'pernix'
pedum
est,
ut
pernicibus
ignea
plantis
celerique
fuga
sub
sidera
lapsae
monstrum
bene
vituperavit
Famam
ex
accidentibus
personae,
per
parentes
malos
et
fratres:
et
quod
eam
describit,
non
est
narratio,
sed
argumentatio.
quidni
monstrum,
quae
huius
naturae
sit,
ut
quot
plumas,
tot
oculos,
tot
linguas,
tot
aures
et
cetera?
quot
sunt
corpore
plumae
non
ipsius,
sed
in
omnium
corporibus:
nam
exaggeratio
est,
ac
si
diceret
'quot
sunt
arenae'.
oculi
subter
adverbium
est,
ac
si
diceret:
non
sub
plumis,
sed
sub
ipsa.
mirabile
dictu
sic
exclamavit
poeta,
quasi
minus
admirationis
haberet
ipsa
descriptio.
tot
lingvae
infinitus
est
numerus:
nam
re
vera
quot
sunt
homines,
in
quibus
fama
est,
tot
ora
habet,
quae
sunt
hominum.
totidem
ora
sonant
aliud
visu,
hoc
est
'ora';
aliud
auditu,
hoc
est
'sonant'.
nocte
volat
bene
naturalem
rem
dixit:
nam
quanto
celatum
est
aliquid,
tanto
magis
requiritur.
et
sine
dubio
incipiens
fama
semper
obscura
est:
quae
divulgata
conquiescit:
unde
ait
'luce
sedet
caeli
medio
absolute:
quia
inter
caelum
terramque
medium
est.
terraeque
per
umbram
noctem
umbram
terrae
esse
numquam
apertius
significavit.
stridens
potest
et
ad
oris
sonum,
et
ad
alarum
referri.
dulci
declinat
lumina
somno
qui
est
omnibus
animantibus
dulcis.
et
'somno'
utrum
ablativo,
an
dativo?
luce
sedet
id
est
per
diem:
aut
ut
lux
coepit.
et
bene
nocturna
illi
et
diurna
officia
dat,
ne
dulci
somno
capiatur.
custos
speculatrix,
summi
culmine
tecti
per
domos
nobilium,
turribus
aut
altis
per
magnas
territat
urbes
magnos
populos.
et
dicit
plebeios.
tenax
in
omnibus
perseverans:
haec
tum
vel
Fama
talis
et
tanta:
vel
haec
facta.
populos
utrum
generaliter,
an
Tyrios
et
Troianos
tantum?
gavdens
propter
inventam
materiam.
facta
atque
infecta
sicut
sequentia
indicant.
venisse
Aeneam
haec
facta
sunt.
viro
marito,
ut
vir
gregis
ipse
caper
dignetur
libravit
sermonem,
quasi
personae
superioris.
hiemem
inter
se
luxv,
quam
longa,
fovere
Thybris
ea
fluvium,
quam
longa
est
nocte
fovere
veteres
'fovere'
pro
diu
incolere
et
inhabitare
dixerunt,
ut
ipse
alibi
fovit
humum
regnorum
inmemores
hoc
fingit:
nam
et
illi
curae
est
Carthago
et
Aeneae
Italia.
cupidine
alius
est
amor,
alius
cupido
*
*
*
amant
sapientes,
cupient
ceteri
cupidon
te
†cum
sicut
anne
amor?
quem
Venus
Cupidoque
imperat,
suadet
amor
dea
foeda
crudelis,
eadem
impia
fama
detulit
in
ora
palam,
ut
antequam
audiant
loquantur.
et
proprie
'ora'.
Terentius
in
ore
esse
omni
populo
iarbam
filium
Iovis
Ammonis.
Liber
cum
Indos
peteret
et
per
Xerolibyam
exercitum
duceret,
fatigatus
siti
Iovis
sui
patris
imploravit
auxilium,
et
statim
viso
ariete
fons
secutus
est.
unde
factum
est
Iovi
Ammoni
ab
arenis
dicto
simulacrum
cum
capite
arietino:
quod
ideo
fingitur,
quia
satis
eius
sunt
involuta
responsa.
iarbam
filium
Iovis
Ammonis.
Liber,
vel
ut
alii
dicunt,
Hercules,
cum
Indos
peteret,
et
per
deserta
Libyae,
hoc
est
per
Xerolibyam,
exercitum
duceret,
fatigatus
siti
Iovis
patris
imploravit
auxilium:
cui
ille
arietem
ostendit,
quem
secutus
ille
pervenit
ad
locum
quendam,
in
quo
aries
terram
pede
suo
scalpsit,
e
quo
loco
fons
manavit.
unde
factum
est,
ut
Iovi
Ammoni,
ab
arenis
dicto,
templum
cum
simulacro
cum
cornibus
arietinis
constitueretur:
quod
ideo
fingitur,
quia
satis
eius
sunt
involuta
responsa,
aut
quia
Libyes
Ammonem
arietem
appellant.
alii
hunc
Ammonem
in
loco
natum,
ubi
sola
ovis
fuerat,
a
finitimis
inventum
dicunt,
creditumque
ex
Iove
et
ove
natum
appellatumque
Ammonem
ab
arena,
quia
ibi
tale
solum
est.
alii
inter
Cyrenas
atque
Carthaginem
locum
tradunt
fuisse,
in
quo
pastores
puerum
arietinis
cornibus
insignem,
in
arena
sedentem
ac
vaticinantem
deprehenderunt.
hic
sublatus
tacebat,
repositus
loquebatur:
mox
cum
e
conspectu
hominum
subito
recessisset,
creditus
est
deus:
unde
Iovem
ideo
ibi
colere
coeperunt,
nomine
Ammonem,
quod
in
arena
fuerat
visus.
aggerat
iras
super
eas,
quas
habebat
ex
contemptu.
rapta
stuprata,
ut
et
rapti
Ganymedis
honores
rapta
raptoris
mortem
vel
nuptias
optet
garamantide
nympha
et
proprium
potest
esse
et
gentile:
nam
Garamantes
sunt
iuxta
Libyam:
centum
finitus
centum
aras
posvit
per
praeteritum
perfectum
intulit,
sacraverat
per
praeteritum
plusquamperfectum.
at
e
contrario
multa
vastabat
caede
ardentesque
avertit
ipse
oratores
ad
me
cum
sceptro
misit,
mandat
mactat
binas
de
more
bidentes
vinaque
fundebat
pateris
vigilem
ignem
utrum
ad
quem
vigiliae
agebantur,
an
perpetuum?
vigilemque
sacraverat
ignem
excvbias
divum]
[quod]
significat
sine
intermissione
fieri
sacrificia,
ad
quem
excubare
per
diem
et
noctem
necesse
sit,
ut
dicimus
cotidie
in
officio
esse:
non
ergo
apud
quas
dii
excubant,
sed
quae
diis
excubantur.
excubias
divum
aeternas
definitio
est
aeterni
ignis.
quid
est
ignis
pervigil?
excubiae
deorum.
et
sciendum
non
vacare
variis
florentia
sertis
aliis
atque
aliis,
ac
sic
perpetuo
tempore.
isque
amens
animi
et
amator,
et
barbarus.
sane
nomen
esse
ostendit
ponendo
genetivum.
amens
animi
ut
saevit
inops
animi
amaro
quod
audierat
sibi
praelatum
Aeneam.
amaro
aspero,
ut
hostis
amare,
quid
increpitas?
media
inter
numina
divum
ac
si
diceret
quam
mediusfidius
veram
licet
mecum
recognoscas
manibus
supinis
iuxta
rationem:
nam
inferos
demissis
ad
terram
manibus
invocamus:
ut
Homerus
inducit
Althaeam,
matrem
Meleagri,
manibus
in
longum
porrectis,
ut
ipse
alibi
passis
de
litore
palmis
duplices
tendens
ad
sidera
palmas
supplex
orasse
supinis
partim
precatur,
unde
ait
'supplex':
partim
conqueritur,
unde
ait
'orasse',
id
est
dixisse:
hinc
et
oratores
dicimus:
ivppiter
omnipotens
epitheta,
quae
commemorationem
potentiae
habent,
interdum
exprobrationis
vim
obtinent,
ut
hoc
loco.
mavrusia
Maura:
nam
protentio
est
nunc.
Coelius
Maurusii,
qui
iuxta
oceanum
colunt
nunc
epulata
dum
in
epulis
est:
nam
eum
deseruit
participium.
et
bene
'nunc'
dixit:
lenaeum
Bacchicum:
nam
Liber
Lenaeus
dicitur,
quia
torculis
praeest,
qui
et
Graece
lenaeus
ex
calcatorio
aspicis
haec
id
est
talia.
et
hoc
sentit:
itane
talia
aspicis,
nec
vindicas?
fulmina
torques
vel
intorques,
vel
gubernas.
nequiquam
horremus
quia
non
iudicio
hoc
facis:
caecique
ignes
non
quia
non
videntur,
sed
quorum
in
nubibus
ac
si
diceret,
non
ex
te
terrificant
animos
et
reliqua.
latenter
secundum
Epicureos
locutus
est.
femina
invidia
a
sexu,
pretio
ut
ostendat
eam
nec
meruisse
per
gratiam,
nec
invasisse
virtute.
et
si
vendidit,
quid
conqueritur?
litus
arandum
videtur
illud
attingere
moris
antiqui,
quod
cum
conderetur
nova
civitas,
tauro
et
vacca,
ita
ut
vacca
esset
interior,
a
magistratu
muri
designarentur.
nam
ideo
ad
exaugurandas
vel
diruendas
civitates
aratrum
adhibitum,
ut
eodem
ritu,
quo
conditae,
subvertantur.
Horatius
inprimetque
muris
hostile
aratrum
loci
leges
dedimus
aut
quam
tributariam
fecimus:
aut
cui
ideo
concessimus
civitatem,
ut
in
nostrum
veniret
matrimonium:
conubia
hic
'nu'
produxit,
cum
alibi
corripuerit,
ut
conubio
iungam
stabili
nostra
pro
'mea':
est
autem
nobilius:
en
qui
nostra
sibi
bello
conubia
nos
in
tanta
doctissimorum
dominum
ut
superius
liceat
Phrygio
servire
marito
hi
dominam
Ditis
paris
similis
Paridi:
iniuria
a
persona.
sic
Iuvenalis
et
calvo
serviret
Roma
Neroni
tyrannumque
et
Cinnam
maxima
voce
appellans
semiviro
comitatu
ut
o
vere
Phrygiae!
neque
enim
Phryges
maeonia
mitra
Lydia:
nam
utebantur
et
Phryges
et
Lydi
mitra,
hoc
est
incurvo
pilleo,
de
quo
pendebat
etiam
buccarum
tegimen.
o
vere
Phrygiae!
neque
enim
Phryges
crinemque
madentem
subnixus
crinem
unguentatum
subnixum
rapto
potitur
stupro
fruitur:
nam
proprie
raptus
est
inlicitus
coitus;
nec
enim
hic
rapuerat.
templis
quippe
tuis
ferimus
ac
si
diceret,
non
mirum
si
haec
patimur
te
colentes.
fovemus
inanem
aut
quia
frustra
te
credimus
mundi
esse
rectorem:
aut
quia
me
tuum
filium
esse
confido.
'fovemus'
autem
quasi
in
se
infirmam.
orantem
perorantem,
non
precantem,
ut
supra
dictum
est:
talibus
orabat
Iuno
arasque
tenentem
veteres
aras
'asas'
dicebant;
postea
inmutata
littera
's'
in
'r'
'aras'
dixerunt,
sicut
Valesios
Valerios,
Fusios
Furios:
quod
Varro
rerum
divinarum
in
libro
quinto
plenius
narrat:
necesse
enim
erat
aras
a
sacrificantibus
teneri:
quod
nisi
fieret,
diis
sacrificatio
grata
non
esset.
quod
plenius
intellegi
voluit,
gratum
hoc
esse
numinibus,
subiungendo
'arasque
tenentem
audiit
omnipotens'.
oculosque
ad
moenia
torsit
regia
ut
inde
pellat
Aeneam;
nec
videatur
esse
contrarium
quod
turbantur
omnia
Iove
Africam
respiciente:
nam
utrumque
a
turpi
liberat
fama.
et
oblitos
famae
melioris
amantis
oblitos
et
eos
dicimus
qui
aliquid
neglegunt,
vel
quibus
aliquid
excidit,
ut
hoc
loco;
et
id
quod
de
memoria
excidit,
sed
figurate,
ut
nunc
oblita
mihi
tot
carmina
vade,
age
singulis
verbis
et
iubentis,
ut
'vade';
et
hortantis,
ut
'age';
et
blandientis,
ut
'nate'
expressit
adfectum.
voca
zephyros
aut
quibus
Aeneas
naviget:
unde
est
nec
zephyros
audis
spirare
secundos
ventosque
secabat
rapido
pariter
cum
flamine
portant
dardanivmque
ducem
ordo
est
'Dardaniumque
ducem
adloquere'.
Tyria
carthagine
Roma
Tibur
amem,
ventosus
Tibure
Romam
expectat
moratur,
deterit
tempus.
non
respicit
urbes
non
cogitat,
cum
illum
necesse
sit
ad
Italiam
navigare.
celeres
pro
'celer'
vel
'celeriter'.
non
illum
nobis
pulcherrima
epitheton
perpetuum,
nec
ad
praesens
negotium
pertinens.
graivmque
ideo
bis
vindicat
armis
alii
dicunt
'bis'
semel
a
Diomedis
singulari
certamine,
vel
quo
Tydides
percussit
pondere
coxam
Aeneae
descendo
ac
ducente
deo
hoc
erat
alma
parens
et
potes
in
totidem
classes
convertere
nymphas
vel
qualis
equos
Threi+ssa
fatigat
Coeumque
Iapetumque
creat
suras
incluserat
auro
exiit
ad
caelum
ramis
felicibus
arbos
gravidam
imperiis
hinc
populum
late
regem
uxor
tua
non
puero,
sed
peste
gravida
est
belloque
frementem
exceptis
temporibus,
quibus
a
Latino
regebatur,
ut
longa
populos
in
pace
regebat
alto
inlustri,
nobili.
proderet
modo
'protenderet',
id
est
propagaret.
'propago'
autem
si
genus
significet,
'pro'
brevis
est,
ut
sit
Romana
potens
Itala
virtute
propago
flexos
propaginis
arcus
exspectant
unius
ob
iram
prodimur
nam
illud
quod
dat
perdit,
et
illi
prodit
vitam
ad
miseriam
super
sva
lavde
molitur
praeparat,
exercet.
ascanione
propter
illud
quod
frequenter
diximus,
ipsi
imperium
deberi.
ideo
autem
hoc
asserit
poeta,
ut
laudando
Iulum
Caesarem
laudet,
quia
ab
eo
originem
ducit,
ut
Iulius
a
magno
demissum
nomen
Iulo
Romanas
invidet
arces
honestior
elocutio
est
si
addamus
quam
rem
invidemus,
ut
Liber
pampineas
invidit
collibus
umbras
inimica
in
gente
praeoccupat
quasi
praescius:
prolem
avsoniam
ut
in
sexto
nunc
age
Dardaniam
prolem
quae
deinde
sequatur
gloria
haec
summa
est
id
est
mei
praecepti
collectio:
in
summa,
non
Maurus
erat
neque
Sarmata
hic
nostri
nuntius
pro
'talis',
ut
manibusque
meis
Mezentius
hic
est
hunc
ego
te,
Euryale,
aspicio
parere
parabat
non
respondet
quasi
numen
inferius,
sed
dictis
obtemperat,
paret
Amor
dictis
carae
genetricis
talaria
nectit
Mercurius
ideo
dicitur
habere
pennas
quia
citius
ab
omnibus
planetis
in
ortum
suum
recurrit:
unde
et
velox
et
errans
inducitur,
ut
quos
ignis
caeli
Cyllenius
erret
in
orbes
tum
virgam
capit
id
est
caduceum,
quod
primo
Apollo
habuit
et
donavit
Mercurio,
fraternaque
umerum
lyra
aurea
percussum
virga
animas
pro
'umbras'
secundum
poeticum
morem.
animae
enim
in
caelo
sunt,
ut
visa
dehinc
caelo
facies
delapsa
parentis
lumina
morte
resignat
claudit,
perturbat.
est
et
aliud
quod
physici
dicunt,
pupillas,
quas
in
oculis
videmus,
morituros
ante
triduum
non
habere:
quibus
non
visis
est
summa
desperatio.
hoc
ergo
dicit
'resignat',
hoc
est
aufert
signa
luminibus:
aliquandiu
incolomis
post
damnationis
calamitatem
omnem
tabularum
fidem
resignasset
quod
attinet
ad
salinatores
aerarios
cui
curam
vectigalium
resignantur
sed
tum
ubi
†ludi
misi
sunt
revertantur
resignatis
vectigalibus
agit
ventos
non
vocat
aut
transit,
nam
sequitur
'et
turbida
tranat.'
an
ergo
ducit
atque
moderatur,
ut
mulcentem
tigris
et
agentem
ac
membris
agit
atra
venena?
palantes
Troas
agebat?
equos
agit
inter
certamina
dominationis
aut
libertatis
agit
tranat
transvolat,
ut
nare
per
aestatem
liquidam
suspexeris
agmen
apicem
et
latera
bene
ei
quae
sunt
hominis
dat:
nam
rex
fuit.
qui
cum
audisset
oraculo,
cavendum
esse
a
Iovis
filio,
et
timore
nullum
susciperet,
a
Perseo
in
montem
conversus
est
viso
Gorgonis
capite,
eo
quod
illum
noluit
suscipere.
ut
autem
in
primo
diximus,
peritus
astrologiae
fuit:
nam
et
Herculem
docuit.
sane
Latine
Telamo
dicitur,
ut
Nilus
Melo.
atlantis
Aetheris
et
Diei
filius,
cui
poenae
gratia
caelum
inpositum
dicitur,
quod,
ut
quidam
volunt,
cum
Titanibus
steterit.
duri
laboriosi:
et
merito,
qui
caelum
sustinet:
unde
ait
fulcit,
atlantis
cinctum
repetitio
cum
emendatione
et
auctu.
nix
'nivis'
facit;
sed
verbum
'ninguit'
non
hinc
venit,
sed
ab
eo
quod
est
'haec
ninguis'
et
'hae
ningues':
Lucretius
albas
effundere
ningues
praecipitant
ut
nox
umida
caelo
praecipitat
senis
aut
propter
aetatem:
aut
adlusit
ad
nives,
ut
gelidus
canis
cum
montibus
umor
liquitur
riget
aut
frigida
est,
aut
recta
est:
unde
et
rigorem
dicimus
directionem.
inde
est
vestesque
rigescunt
diriguere
oculi
paribus
alis
leni
volatu,
ut
dixit
et
in
caelum
paribus
se
sustulit
alis
nitens
quidam
pro
'volans'
accipiunt:
et
est
participium
a
verbo
'nitor'.
cyllenius
aut
ab
avia:
unde
paulo
post
'Cyllenia
proles':
aut
a
Cyllene,
Arcadiae
monte,
ubi
dicitur
esse
nutritus.
toto
corpore
uno
impetu
excussus.
sic
Lucanus
nec
se
tellure
cadaver
paulatim
per
membra
levat
terraque
repulsum
est
erectumque
semel
avi
similis
incongruum
heroo
credidit
carmini,
si
mergum
diceret,
candida
venit
avis
longis
invisa
colubris
testa
cum
ardente
viderent
scintillare
oleum
piscosos
pisculentos:
causa
cur
volet.
hvmilis
humiliter:
et
tractum
est
ab
humo,
ut
qua
me
quoque
possim
tollere
humo
litus
arenosum
libyae
bene
'arenosum'
addidit:
nam
in
Libya
erat,
sed
non
in
arenosa:
Mauretania
enim
aspera
et
silvestris
est.
ventosque
secabat
quia
omnis
avis
in
ventum
volat,
ut
illa
notos
atque
atra
volans
in
nubila
fugit
materno
ab
avo
per
Maiam,
Atlantis
filiam.
aLatis
participium
sine
verbo.
magalia
Afrorum
casas:
et
'mapalia'
idem
significant;
sed
'magalia'
'ma'
producit,
'mapalia'
vero
corripit,
ut
et
raris
habitata
mapalia
tectis
stellatus
iaspede
fulva
Syriaci
calceoli
gemmarum
stellati
coloribus
fulvaque
caput
nectentur
oliva
ensis
erat
fatiferumque
ensem
ensem
quem
Dauno
ignipotens
laena
genus
demissa
ex
umeris
ex
qualitate
amictus
ornatum
amatoris
expressit.
dives
quae
munera
dido
non
addidit
cuius
rei
dives,
ut
alibi
dives
opum
variarum
dives
equum,
dives
pictai
et
tenvi
telas
discreverat
auro
ostendit
ipsius
manibus
textam.
invadit
habitum
futurae
orationis
ostendit.
et
notandum
non
eum
tantum
nuntii,
sed
etiam
caduceatoris,
id
est
oratoris,
officio
fungi:
nam
et
persuadet
et
nuntiat.
tu
nunc
'tu'
invectio
est,
et
'nunc',
id
est
hoc
tempore,
quo
tibi
navigandum
vel
pro
tua
spe
laborandum
est.
altae
quam
altam
vis
fieri.
locas
pro
collocas
vel
iacis.
vxorius
uxorius
amnis
exstrvis
a
struice:
Plautus
in
Menaechmis
tantas
struices
concinnat
patinarias
struix
malorum
hev
regni
sic
increpat,
ut
misereatur.
ipse
dat
dictis
auctoritatem,
ut
quae
Phoebo
pater
omnipotens
imperio
Iovis
huc
venio
claro
demittit
olympo
Olympos
quasi
Plemyrium
undosum
regnator
caelum
et
terras
omnem
mundum.
torquet
cuncta
tuo
qui
bella
pater
sub
numine
torques
numine
autem
est
aut
nutu,
aut
potestate.
haec
quae
dicturus
est:
nam
supra
dicta
ex
se
dixerat.
quid
strvis
utrum
aedificas?
an
moliris?
an
incipis
machinari?
qua
spe
libycis
teris
otia
terris??
'terra'
totum
orbem
significat,
'terrae'
autem
partes
sunt.
teris
per
neglegentiam
tempora
consumis:
ibi
triennio
frustra
trito
inimica
in
gente
moraris
surgentem
crescentem,
ut
surgentem
in
cornua
cervum
surgentemque
novae
Carthaginis
arcem
debentur
honestius
plurali
numero
respondit.
cyllenius
antonomasivum
est
pro
proprio.
ore
oratione.
mortales
visus
aut
oculis
se
Aeneae
sustulit:
aut
humanam
reliquit
effigiem,
quam
sumpserat,
ut
ab
Aenea
posset
videri:
quod
melius
est.
medio
sermone
atqui
exsecutus
est
omnia
quae
Iuppiter
dixerat;
sed
sermo
est
consertio
orationis
et
confabulatio
duorum
vel
plurium:
medius
ergo
est
sermo,
cum
persona,
cum
qua
quis
loquitur,
non
respondet,
ut
nunc
fecit
Aeneas.
aspectu
numinis
scilicet,
ut
ipse
deum
manifesto
lumine
arrectaeque
horrore
comae
subaudis
'sunt'.
dulcesque
relinquere
terras
minus
est
'quamquam'.
invitus
regina
tuo
de
litore
cessi
sed
me
iussa
deum
attonitus
tanto
monitu
proprie,
iuxta
quem
deus
missus
a
Iove
stetit,
a
quo
et
fulmina
iaciuntur,
quae
attonitos
faciunt:
attonitus
enim
est
proprie
iuxta
quem
fulmen
cadit.
hev
quid
agat
ut
solet,
personis
de
quibus
loquitur
adfectum
commodavit,
ut
heu
quid
agat?
qua
vi
iuvenem
quibus
audeat
armis
ambire
blanditiis,
neu
conubiis
ambire
Latinum
ambitio
multos
mortales
falsos
fieri
subegit
quos
ego
audio
ambire
fatigare
vos
singulos
idem
fecere
Octavius
et
Q.
Caepio
sine
gravi
cuiusquam
expectatione,
neque
sane
ambiti
publice
exordia
orationem:
alternanti
varia
mente
tractanti.
et
per
hoc
ostenditur,
cogitasse
eum
etiam
amorem,
sed
praetulisse
voluntatem
deorum.
visa
est
ideo
'visa
est',
pro
rerum
necessitate.
classem
aptent
deest
'praecipit'.
et
'aptent'
modo
parent:
alibi
adnectere
sed
haec
lento
mos
est
aptare
flagello
taciti
socios
ad
litora
cogant
ad
totum
subaudiendum
'taciti'.
arma
parent
contra
impetum
iratae
forte
reginae.
quae
rebus
sit
cavsa
novandis
Sallustius
quae
causa
fuerit
novandis
rebus
quando
non
est
temporis,
sed
significat
'siquidem'
et
est
coniunctio
ratiocinantis.
sane
'quando'
'do'
brevis
est
naturaliter:
sic
Serenus
quando
flagella
ligas
ita
liga
si
quando
Thybrim
vicinaque
Thybridis
arva
optima
dido
pro
'adhuc
optima'.
temptaturum
aditus
ut
illam
adeat,
ut
sola
viri
molles
aditus
et
tempora
noras
quae
mollissima
fandi
Cato
qua
mollissimum
est
adoriantur
quis
rebus
dexter
modus
quis
sit
optimus
rebus
eventus,
et
tua
dexter
adi
pede
sacra
secundo
et
laevo
contristat
lumine
caelum
modus
autem
terminus.
ocius
velocius.
et
nota,
quod
habeat
adverbium,
et
nomen
illius
non
facile
reperiatur.
laeti
alacres,
festini.
facessunt
matris
praecepta
facessit
haec
hinc
facessat,
tu
molestus
ne
sies
quis
fallere
possit
amantem
quamvis
de
Didone
loquatur,
generalem
sententiam
posuit.
praesensit
ac
si
diceret,
ante
quam
ille
moliretur.
et
nimia
in
hoc
vis
amantis
exprimitur.
omnia
tuta
timens
deest
'etiam':
eadem
fama
quae
et
Iarbae
nuntiaverat.
Fama
malum
furenti
aut
amanti;
aut
detulit,
ut
faceret
furentem.
cursumque
parari
ni
teneant
cursus
inops
animi
sine
animo,
sine
consilio.
bacchatur
furit
more
Bacchantum.
et
bene
uno
sermone
praeoccupavit
futuram
comparationem.
commotis
excita
sacris
verbo
antiquo
usum
tradunt;
moveri
enim
sacra
dicebantur,
cum
sollemnibus
scis
tu
profecto,
mea
si
commovissem
sacra,
quo
pacto
et
quantas
soleam
turbas
dare?
thyias
Baccha:
nam
sicut
a
Baccho
Bacchae,
sic
et
a
Thyoneo,
Thyiades
dicuntur.
'commotis'
autem
'sacris'
ideo
dixit,
quia
in
sacrorum
renovatione
commovebantur
simulacra:
unde
Horatius
non
ego
te
candide
Bassareu
invitum
quatiam
trieterica
triennalia:
Liberi
enim
sacra
tertio
quoque
anno
innovabantur.
sane
sciendum
orgia
apud
Graecos
dici
sacra
omnia,
sicut
apud
Latinos
caeremoniae
dicuntur.
sed
iam
abusive
sacra
Liberi
'orgia'
vocantur,
vel
nocturnusque
nocte
celebratus:
unde
ipsa
sacra
nyctelia
dicebantur:
quae
populus
Romanus
exclusit
causa
turpitudinis.
cithaeron
autem
mons
est
dissimulare
etiam
hic
quasi
reus
Aeneas
a
Didone
accusatur:
[ingrati
ergo
dissimulare]
et
quasi
ab
actu
criminis
coepit:
nam
qui
dissimulat,
aliquotiens
cogitat:
et,
quasi
non
sit
dubium,
cum
proficiscendo
dissimvlare
etiam
satis
artificiosa
adlocutio
quae
rebus
sit
causa
novandis
dissimulent
perfide
muliebre
verbum:
hoc
enim
frequenter
utitur
solam
nam
perfidus
ille
te
colere
has
olim
exuvias
mihi
perfidus
ille
reliquit
nefas
bene
amans
eius
quem
amabat
consilium
profectionis
'nefas'
dixit.
mea
decedere
terra
dicendo
'mea'
stultum
ostendit,
qui
putavit
quod
amanti
se
possit
subripere.
data
dextera
foedus
amicitiarum.
nec
moritura
tenet
et
reliqua.
secundus
locus
accusationis
est:
magis
enim
augere
iniuriam
non
potuit,
quam
si
se
quin
etiam
'immo
etiam',
'sed
insuper':
sed
forte
difficile
est
quod
peto,
immo
quod
tu
facis
'quin
etiam'
usque
'ire
per
altum'.
hiberno
sidere
non
hieme
sed
hiemali
sidere:
aut
propter
quod
ait
supra
dum
pelago
desaevit
hiems
et
aquosus
Orion
quo
sidere
terram
vertere
Maecenas
moliris
aut
moves,
aut
paras.
mediis
aquilonibus
media
hieme,
ut
per
aquilones
hiemem
per
altum
exacerbavit
sententiam
'per
altum'
dicendo:
quamvis
notum
esset
Aeneam
per
altum
navigaturum.
crudelis
etiam
in
te
odio
mei.
sic
Lucanus
de
Caesare
saevitia
est
voluisse
mori
arva
aliena
blande,
quasi:
haec
iam
tua
sunt.
domosque
ignotas
ac
si
diceret:
Carthago
iam
tibi
nota
est,
licet
et
hic
aliena
sint
arva.
Troia
antiqua
maneret
mene
fugis
adhuc
aperte
non
vult
imputare
beneficia,
sicut
paulo
post
per
ego
has
lacrimas
haec
et
vicem
epilogi
possunt
obtinere.
contra
illud
vero
'dii
me
expellunt'
modo
nihil
potuit
dicere:
non
enim
audierat
hoc.
sed
postea
respondit
scilicet
is
superis
labor
est,
ea
cura
quietos
sollicitat
nihil
ipsa
reliqui
inceptos
hymenaeos
qui
novitate
sunt
dulces.
dulce
meum
tegit
rem
inhonestam.
sic
Terentius
seu
exve
mentem
reice
a
te
propositum
mei
relinquendi.
te
propter
hoc
est
'propter
te'.
libycae
gentes
redit
ad
enumerationem
beneficiorum,
et
hanc
cum
auctu
explicat
dicendo
inimicas
gentes
factas,
dum
illis
praeponitur.
Tyranni
nihil
intererat
apud
maiores
inter
regem
et
tyrannum,
ut
pars
mihi
pacis
erit
dextram
tetigisse
tyranni
te
propter
evndem
bene
servavit
rem
causae
necessariam.
et
sunt
qui
hic
distinguunt,
ut
sequatur
'extinctus
pudor'.
extinctus
pudor
magna
indignatio:
meminit
enim
se
dixisse
'ante
pudor
quam
te
violo'.
fama
prior
quae
melior
fuit
sine
dubio:
cui
me
moribundam
hoc
est,
quod
supra
nec
moritura
tenet
crudelis
funere
Dido
deseris
subdistinguendum:
dubitat
enim
quo
eum
nomine
potissimum
appellet.
hospes
quid
moror
utrum
'quid
in
hac
terra
moror',
an
'quid
in
vita
moror'?
saltem
'vel
hoc'.
est
autem
sermo
tractus
a
captivis,
qui
cum
tenerentur
ab
hostibus
dicebant
'sublatis
omnibus,
salutem
concede'.
inde
per
synaeresin
hic
natus
est
sermo,
ut
in
contemptu
rerum
multarum
petituri
aliquid
'saltem'
dicamus:
nec
dulces
natos
Veneris
nec
praemia
noris?
si
qua
mihi
de
te
et
si
quis
mihi
paruvlus
'qua'
et
'si
quis'
addita
putantur:
nam
integrum
est
'si
suscepta
fuisset
ante
fugam
suboles,
et
mihi
parvulus
aula
luderet
Aeneas'.
ante
fugam
suboles
et
amatorie
et
amare:
nam
haec
fugam
dicit,
quam
ille
nominat
profectionem.
amor
autem
ex
filii
desiderio
conprobatur.
si
quis
mihi
bene
iterat
'mihi'.
et
secundum
ius
loquitur:
nam
ubi
non
est
iustum
matrimonium,
liberi
matrem
sequuntur.
qui
te
tamen
ore
referret
aut
sic
dixit
quasi
amatrix,
ut
supra
de
Ascanio
infandum
si
fallere
possit
amorem
iovis
monitis
bene
praescribit,
ne
ei
det
impietatem.
sane
et
'haec
monita'
dicimus,
ut
Carmentis
nymphae
monita
et
deus
auctor
Apollo
hos
pueris
monitus
patres
infundere
lippos
inmota
tenebat
lumina
physicum
enim
est
ut
qualitatem
animi
ex
oculorum
aut
corporis
stabilitate
aut
mobilitate
noscamus.
ergo
modo
vult
ostendere
Aeneam
a
proposito
non
esse
deviaturum.
curam
vel
simpliciter
accipe,
vel
amorem.
ego
te,
quae
plurima
fando
controversia
est
plena,
in
qua
et
purgat
obiecta,
removens
a
se
crimen
ingrati,
et
veniali
utitur
statu,
profectionem
suam
retorquens
in
voluntatem
deorum.
habet
etiam
finem:
nam
purgat
obiectam
fugam
nomine
profectionis.
promeritam
praestitisse
ita
me
velim
ames
promerentem
pater
quid
commerui
aut
peccavi,
pater
meminisse
pigebit
elissae
'memini'
et
'illius
rei'
dicimus,
ut
hoc
loco:
et
'memini
illam
rem',
ut
numeros
memini,
si
verba
tenerem
dum
memor
ipse
mei
dum
spiritus
hos
reget
artus
hic
versus
superioribus
iungendus,
ut
sit
sensus,
tamdiu
beneficiis
tuis
obliga
pro
re
pauca
loquar
remoto
ingrati
crimine
descendit
ad
causam.
neque
ego
hanc
'profectionem'
[
praetendi
taedas
probat
non
esse
matrimonium:
aut
haec
in
foedera
veni
aut
matrimonii,
et
iungendum
est
superiori:
aut
certe
ad
posteriora
pertinet,
et
hoc
dicit:
non
ad
hoc
veni,
ut
hic
morarer:
sicut
et
nunc
probat
quae
me
cumque
vocant
terrae
meis
avspiciis
argumentum
a
necessitate.
et
'auspiciis'
ideo,
quia
maiores
omnia
auspicato
gerebant.
ergo
'auspiciis'
dispositionibus.
paribusque
regamus
auspiciis
sponte
mea
modo
nomen
est:
nam
et
genus
et
casum
habet.
sic
et
'mane',
cum
ei
genus
et
casus
additur,
nomen
est,
ut
dum
mane
novum,
dum
gramina
canent
forte
sua
Libycis
tempestas
adpulit
oris
hos
cape
fatorum
comites
diversas
quaerere
terras
auguriis
agimur
divum
primum
id
est,
hoc
vellem
praecipue.
recidiva
post
casum
restituta.
gryneus
apollo
Clazomenae
civitas
est
Asiae:
unde
Horatius
dives
agebat
Clazomenis
Italiam
necessaria
repetitio
Italiae,
quia
ibi
ei
dicebatur
imperium,
et
ipsa
est
causa
navigandi.
lyciae
sortes
nec
hinc
accepit
responsum,
sed
sic
dixit
'Lyciae',
ac
si
diceret
Apollineae.
ivssere
bene,
quae
contemni
non
possunt.
capessere
occupare.
et
ideo
frequentativo
verbo
usus
est,
quia
multas
se
dicit
super
hoc
sortes
accepisse.
quidam
'capessere'
pro
'ire'
accipiunt,
ut
Titinius
Lucius
domum
se
capessit
hic
amor,
haec
patria
est
eo
inquit
desiderio
[
Troia
per
undosum
peteretur
classibus
aequor
nec
te
noster
amor?
si
te
carthaginis
arces
phoenissam
et
tu
externo
regno
delectaris:
sensus
enim
est:
si
tu
ex
Phoenice
veniens
Carthaginem
in
Africa
habere
potuisti,
quae
invidia
est
ut
propriam
sedem
possint
habere
Troiani?
et
multum
ponderis
habet
sensus
cum
epitheta
ista
'Phoenissam'
et
'Teucros'
ponit.
aspectus
detinet
urbis
potest
pro
'delectat'
accipi,
ut
capiturque
locis
putasne
eum
inmortalitatem
mereri
voluisse?
quae
tandem
avsonia
hoc
ad
illud
pertinet
'quid
si
non
arva
aliena
domosque
ignotas
peteres'.
et
nos
fas
'nobis
fas'
dicimus,
sed
hoc
loco
non
est
iungenda
elocutio,
ne
sit
vitium:
nam
legimus
fas
mihi
Graiorum
sacrata
resolvere
iura
me
patris
Anchisae
quasi
adhuc
responsis
non
crederet,
addidit
patris
admonitionem.
nox
operit
terras
a
verisimili:
ideo
tempus
posuit.
quotiens
autem,
hoc
est
per
unamquamque
noctem.
astra
ignea
svrgunt
unam
rem
bis
dixit.
'astra'
autem
'ignea'
a
sapientibus
dicuntur.
in
somnis
more
suo
pro
'in
somniis'.
turbida
<
terret
]2
id
est
prius
me
admonuit,
post
neglegentiam
etiam
terruit.
turbida
terribilis:
quod
et
umbrae
convenit
et
parentis
auctoritati.
quam
metui,
nequid
Libyae
tibi
regna
nocerent
tua
me
genitor
tua
tristis
imago
me
puer
ascanius
amor
Ascanii
scilicet
admonet.
quem
longe
repetiit:
et
interpres
divum
ab
ipso
id
est
magno,
ut
supra
ipse
deum
tibi
me
claro
demittit
Olympo
utrumque
caput
celeres
mandata
per
avras
celeres
defer
mea
dicta
per
auras
manifesto
in
lumine
aut
claro:
aut
in
nimbo,
cuius
maius
est
lumen.
sic
Lucanus
postquam
se
lumine
vero
implevit
his
avribus
havsi
accepi:
et
est
pleonasmus.
simul
hoc
animo
hauri
hauriat
hunc
oculis
ignem
nemo
haurit
vocem
incendere
exagitare.
querellis
'l'
litteram
metri
causa
addidit:
nam
'querela'
dicitur,
quia
'querulus'
facit:
hoc
modo
et
'loquela',
'suadela'.
sequor
ut
Italiam
sequimur
fugientem
talia
dicentem
bene
'dicentem',
non
postquam
dixit.
iamdudum
ab
initio
orationis.
aversa
diva
solo
fixos
oculos
aversa
tenebat
luminibus
tacitis
tacitumque
obsedit
limen
Amatae
nec
tibi
diva
parens
non
est
sola
in
Aeneam
vituperatio,
sed
etiam
in
se
obiurgatio,
quia
dixerat
credo
equidem,
nec
vana
fides,
genus
esse
deorum
tune
ille
Aeneas,
quem
Dardanio
Anchisae
perfide
amantum
verbo
eum
increpat,
sic
supra
dissimulare
etiam
sperasti,
perfide
caucasus
mons
Scythiae
inhospitalis.
hyrcanaeque
tigres
Arabicae:
nam
Hyrcania
silva
est
Arabiae.
et
notandum
relictis
mediis
conparationibus
eum
augmenta
fecisse:
nam
post
deos
non
homines,
sed
saxa
intulit.
nam
quid
dissimulo??
tacitae
quaestioni
occurrit,
ne
quis
eius
nimiam
iracundiam
reprehenderet,
dicens
Aeneam
posse
mitigari
forsitan
precibus.
quae
me
ad
maiora
reservo
aut
ad
maiores
scilicet
iniurias:
aut
ad
superiora
pertinent,
quia
ei
male
dixit.
num
fletu
ingemvit
nam
hoc
est
'generis
nec
Dardanus
auctor'.
num
lumina
flexit
hoc
est
'genuit
Caucasus':
vel
ad
illud
pertinet
'ille
Iovis
monitis
inmota
tenebat
lumina'.
miseratus
amantem
miserere
animi
non
digna
ferentis
hic
alienus
oves
custos
quae
quibus
anteferam
amphibolia:
quid
prius,
quid
posterius
dicam?
nec
maxima
ivno
aut
in
Iunonem
male
dictum
est,
ut
eam
non
esse
maximam
dicat,
sicut
etiam
in
Iovem:
nam
convicium
est,
quod
eum
Saturnium
dicit,
hoc
est
nocentem:
aut
certe
iungitur,
ut
'nec
Iuno
aspicit,
nec
Iuppiter',
nec
saturnius
ut
supra
dictum
est,
ubicumque
infestos
vult
ostendere
vel
Iunonem
vel
Iovem,
Saturnios
appellat,
ut
veterisque
memor
Saturnia
belli
Saturnique
altera
proles
irarum
tantos
nusquam
tuta
fides
hoc
est,
nec
apud
rem,
nec
apud
hominem:
Terentius
quid
credas,
aut
cui
credas?
eiectum
naufragum:
legimus
enim
huc
pauci
vestris
adnavimus
oris
litore
egentem
id
est
'egentem
litoris',
ut
hospitio
prohibemur
harenae
inferretque
deos
Latio
linum,
lanam
praebeo,
neque
quicquam
eges
has
ego
Dardanio
iuveni,
cum
classis
egeret
excepi
ad
illud
respondet
'eiectum
litore
egentem'.
regni
demens
in
parte
locavi
ut
ac
dominum
Aenean
in
regna
recepit
amissam
classem
subaudis
'renovavi'.
quassatam
ventis
liceat
subducere
classem
socios
a
morte
redvxi
scilicet
quos
hospitio
eiectos
excepi,
quibus
classem
reparavi.
furiis
incensa
feror
insanire
occipiunt
homines
ex
iniuria
nunc
lyciae
sortes
inrisio
est
honesta
satis,
cum
his
verbis
fit,
quibus
laus
praemissa
est,
ut
et
nobis
idem
Alcimedon
duo
pocula
fecit,
necdum
illis
labra
admovi,
sed
condita
servo
sed
nunc
Italiam
magnam
Gryneus
Apollo,
Italiam
Lyciae
iussere
capessere
sortes
nunc
et
iove
missus
ab
ipso
sicut
supra
'ab
ipso'
magno:
et
bene
'nunc'
saepius
posuit
ad
inrisionem,
quasi:
nunc
de
te
curant
qui
ante
periclitanti
non
curaverunt
subvenire.
horrida
ivssa
et
hoc
per
inrisionem,
quasi
plena
venerationis,
vel
quae
tu
timeas.
quietos
sollicitat
Cicero
in
libris
de
deorum
natura
triplicem
de
diis
dicit
esse
opinionem:
deos
non
esse,
cuius
rei
auctor
apud
Athenas
exustus
est;
esse
et
nihil
curare,
ut
Epicurei;
esse
et
curare,
ut
Stoici:
secundum
quos
paulo
post
'si
quid
pia
numina
possunt':
nam
modo
secundum
Epicureos
ait
'ea
cura
quietos'.
ego
quia
non
redit
filius,
quae
cogito
et
quibus
nunc
sollicitor
rebus
refello
redarguo:
i
sequere
Italiam
ventis
satis
artificiosa
prohibitio,
quae
fit
per
concessionem:
quae
tamen
ne
non
intellecta
sit
persuasio,
permiscenda
sunt
aliqua,
quae
vetent
latenter,
ut
'ventis'
'per
undas',
profundat,
perdat,
pereat:
nihil
ad
me
attinet
spero
equidem
videtur
eadem
quodammodo
repetere,
et
de
tempestate
et
de
beneficiis
suis
vehementius.
mediis
scopulis
aut
manifestis,
ut
medioque
ex
hoste
recepi
havsurum
luiturum,
daturum.
dido
potest
et
vocativus
esse,
et
accusativus,
sequar
atris
ignibus
absens
alii
'furiarum
facibus'
dicunt,
hoc
est
'invocatas
tibi
inmittam
diras';
alii
'sociorum'
ferte
citi
flammas
absenti
ferat
inferias
nigrorumque
memor
dum
licet
ignium
anima
seduxerit
artus
hypallage
pro
'animam
artubus
seduxerit'.
omnibus
umbra
locis
adero:
dabis
inprobe
poenas
dicunt
physici
biothanatorum
animas
non
recipi
in
originem
suam,
nisi
vagantes
legitimum
tempus
fati
conpleverint:
quod
poetae
ad
sepulturam
transferunt,
ut
centum
errant
annos
inprobe
sceleste.
sic
in
iure
inprobus
intestabilisque
esto
medium
sermonem
propter
hoc
quod
sequitur
'multa
metu
cunctantem
et
multa
parantem
dicere',
mortalis
visus
medio
sermone
reliquit
dictis
participium,
non
appellationem
volunt,
hoc
est,
cum
haec
dicta
essent.
linquens
multi
pro
'relinquens
Aeneam',
alii
pro
'deficiens'
accipi
volunt
more
antiquo,
sicut
'delinquere'
pro
'deficere':
Coelius
historiarum
delinquere
frumentum,
Sardiniam
hostes
tenere
nam
delinquat,
aut
superet
aliquid
tibi
deliquium
solis
deliquionem
defectus
solis
varios
suscipiunt
famulae
subaudis
eam.
thalamo
dativus
casus.
at
pius
Aeneas
animum
labefactus
pro
'animum
labefactum
habens'.
amore
num
Didonis,
quo
illa
flagraret?
tum
vero
teucri
incumbunt
regis
tum
vero
incumbunt,
urguet
praesentia
Turni
litore
de
litore.
uncta
pice
delibuta.
frondentesque
ferunt
remos
non
qui
erant,
sed
qui
esse
poterant,
ut
quos
ego
sim
totiens
iam
dedignata
maritos
fugae
studio
celeris
profectionis,
ut
ille
volans
simul
arva
fuga
simul
aequora
verrit
infabricata
inpolita.
bene
expressa
est
festinatio
navigare
cupientum.
cernas
honesta
figura
si
rem
tertiae
personae
in
secundam
referas,
hoc
est
'si
quis
cernat'.
formicae
ad
studium
respicit
conparatio
hoc
loco,
parvula,
nam
exemplo
est,
magni
formica
laboris
formica
tandem
quidam
expavere
magistra
farris
solum
nomen
est,
quod
'r'
geminet
in
genetivo:
monadicon
est
ergo,
sicut
'sol'.
item
'cor
cordis'
solum
in
'dis'
mittit
genetivum.
item
's'
geminat
'as
assis'.
et
haec
carent
exemplis.
cum
populant
antique
dixit:
nam
hoc
verbum
apud
veteres
activum
fuit,
nunc
tantum
deponens
est.
hiemis
memores
quae,
simul
inversum
contristat
Aquarius
annum,
non
usquam
prorepit
tecto
suo
tecto,
id
est
cavernis.
it
nigrum
campis
agmen
it
portis
iubare
calle
angusto
'callis'
est
semita
tenuior,
callo
pecorum
praedurata:
grandia
trudunt
quae
portare
non
possunt.
moras
tardas,
morantes:
semita
fervet
aptum
verbum
festinationi,
ut
e
contrario
'frigidum'
tardum.
quis
tibi
tunc
dido
cernenti
totum
hoc
magna
prosphonesi
dictum
est:
plus
enim
est
in
re,
quam
in
verbis:
quamvis
enim
totum
dictum
non
sit,
tamen
et
cogitatur
et
capitur
ab
auditore:
haec
est
enim
magna
emphasis,
quae
perpetuam
personam
conplectitur.
Terentius
quid
illi
tandem
credis
fore
animi
misero,
qui
cum
illa
consuevit
prior?
fervere
late
infinitus
hic
a
tertia
est
coniugatione,
id
est
a
'fervo
fervis':
nam
secundae
coniugationis
verba
perdito
'e',
quod
habent
ante
'o',
in
tertiam
migrant,
ut
'ferveo
fervo',
'fulgeo
fulgo':
hinc
est
fervere
Leucaten
auroque
effulgere
fluctus
vade,
vale,
cave
ne
titubes
mandataque
frangas
'vale,
vale'
inquit,
'Iolla'
arce
ex
summa
regum
enim
fuit
habitare
in
arcibus
propter
tutelam.
denique
Romae
Valerius
cum
in
Esquiliis
domum
haberet
altissimam,
invidiae
causa
eam
conplanavit.
item
Augustus
post
Actiacum
bellum
Palatium
ex
suo
praecepto
aedificatum,
cum
esset
domus
privata,
donavit
reipublicae.
tantis
clamoribus
nautarum
scilicet
misceri
pro
'repleri'
aut
'commoveri'.
improbe
amor
exclamatio
a
poeta
contra
amorem.
et
hoc
est
quod
Horatius
dicit
hoc
amet,
hoc
spernat
promissi
carminis
auctor
auri
sacra
fames
ire
iterum
in
lacrimas
hinc
est
amoris
inprobitas,
quae
cogit
lacrimis
rogare
dudum
superbam.
est
autem
speciosa
elocutio
'pergit
in
lacrimas'.
precando
'precando'
cantando.
in
hoc
modo
'do'
naturaliter
brevis
est:
sic
Terentianus
ut
vitae
dubius
varios
renovando
dolores
cantando
tu
illum?
cantando
rumpitur
anguis
summittere
amori
nequid
inexpertum
frustra
rogabat,
omnia
experiri
certum
est,
priusquam
pereo
falso
queritur
de
natura
sua
genus
humanum
hoc
amet,
hoc
spernat
promissi
carminis
auctor
anna
prope
invidiose,
quia
ipsa
nuptias
suaserat.
vides
quasi
diceret:
ipsa
tibi
crede.
et
est
maior
vis
adfirmantis,
cum
dicit
'vides'.
petitio
autem
haec
etiam
deliberationis
modum
a
quibusdam
putatur
tenere.
properari
litore
circum
utrum
circumspicis,
an
circum
totum
litus?
et
est
ordo
'Anna,
i
soror,
atque
hostem
supplex
adfare
superbum'.
'circum'
non
est
praepositio,
sed
adverbium
loci.
properari
litore
circum
circum
litus:
nam
postposita
praepositio
et
accentum
mutavit,
et
suas
perdidit
vires.
'properari'
autem
inpersonale
est.
undique
convenere
bene
non
addidit,
qui:
intellegitur.
et
laeti
nautae
id
est
tu
prima
furentem
his
germana
malis
si
hunc
versum
omitteret,
melius
fecisset
coronas
multi
funium
coronas
accipi
volunt,
qui
solent,
quotiens
navigatur,
in
modum
coronarum
conponi:
nam
fugientes
quemadmodum
naves
coronabant?
sperare
dolorem
pro
timere:
et
est
acyrologia,
si
potvi
autem
pro
'si
potuissem'.
et
sic
est
dictum,
ut
omnia
praecepi,
atque
animo
mecum
ante
peregi
hoc
tamen
unum
vel
hoc
solum.
mihi
pro
me
exsequere,
colere
credere
credit
vel
credebat,
id
est
committebat.
molles
aditus
faciles,
ut
et
quae
mollissima
fandi
tempora
atque
coniunctio
conplexiva:
est
et
disiunctiva,
cum
dicimus
'aliter
atque
debuit
fecit':
est
et
expletiva
atque
illum
in
praeceps
prono
rapit
alveus
amni
hostem
superbum
postquam
ex
aperto
denegavit
se
Carthagini
esse
mansurum.
si
status
condictus
cum
hoste
intercedit
dies
datum
est
hostimentum,
opera
pro
pecunia
non
ego
cum
danais
sensus
illi
contrarius
scio
me
Danais
e
classibus
unum
avlide
ivravi
Aulis
insula
est
scio
me
Danais
e
classibus
unum
ad
pergama
in
Pergama,
id
est
contra
Pergama.
Anchisae
cineres
manesve
revelli
quod
dicitur
ex
oraculo
fecisse
Diomedes,
et
secum
eius
ossa
portasse,
quae
postea
reddidit
Aeneae,
cum
multa
adversa
perferret:
hinc
est
salvete
recepti
nequiquam
cineres
revelli
non
'revulsi':
nam
'velli'
et
'revelli'
dicimus;
'vulsus'
vero
et
'revulsus'
usurpatum
est
tantum
in
participiis
contra
naturam.
cur
mea
dicta
negat
non
interrogat,
sed
queritur.
quidam
'revelli'
iungunt,
ita
ut
sequatur
'cur
mea
dicta
neget.'
quo
rvit
properat
sine
respectu
salutis:
nam
hoc
dicit,
quod
peto
etiam
ipsi
prodest:
amoris
scilicet
inpatientia.
extremum
hoc
miserae
det
munus
amanti
a
qualitate
beneficii
dictum.
facilemque
fugam
per
manet
in
eodem
sensu,
ut
dicat
petitionem
suam
etiam
Aeneae
prodesse.
ferentes
bene
flantes,
propitios,
antiquum
aut
primum,
aut
carum,
ut
'nihil
antiquius
habuit'
dicimus:
aut
antiquatum
et
inritum.
quod
prodidit
quod
decepit.
et
bene:
ad
diremptionem
enim
coniugii
inmutata
voluntas
sufficit.
unius
ob
iram
prodimur
pulchro
ut
Latio
careat
quod
illi
pulchrum
videtur.
tantum
libeat
mecum
tibi
sordida
rura
relinquat
neglegat.
tempus
inane
peto
requiem
spativmque
furori
ut
possim
habere
spatium,
quo
amori
finem
inponam.
dum
mea
me
victam
d.
f.
d.
'mea
fortuna',
id
est
adversa,
ut
hac
Troiana
tenus
fuerit
Fortuna
secuta
oro
veniam
beneficium:
orantes
veniam
mi
gnate,
da
veniam
hanc
mihi,
reduc
illam
miserere
sororis
genetivum
tantum
regit.
quam
mihi
cum
dederis
cumulatam
morte
remittam
sensus
est:
quod
beneficium
cum
mihi
cumulatum
dederis,
sola
morte
derelinquam.
et
hic
intellectus
est
melior,
talibus
orabat
aut
simpliciter
accipiendum
'loquebatur':
aut
'orabat'
ideo,
quoniam
preces
inmixtae
erant:
aliter
multa
Iovem
manibus
talibus
orabat
Iuno
fletus
pro
verbis,
id
est
verba
flebilia.
fertque
refertque
non
ab
Aenea,
qui
nihil
dicit,
sed
a
Didone
fert
et
refert,
id
est
iterum
portat:
voces
vllas
tractabilis
avdit
cur
mitis,
fata
obstant
excusat
Aeneam,
cum
eum,
ne
ingratus
videatur,
non
duritia
mentis
facit
immobilem,
sed
voluntate
divina.
deus
Iuppiter
scilicet:
unde
et
supra
Dido
ait
'Saturnius':
obstrvit
obcludit,
alpini
boreae
flantes
de
Alpibus,
quae
Gallorum
lingua
alti
montes
vocantur.
nunc
hinc
nunc
illinc
sicut
Aeneas
ab
Anna
et
Didone.
it
stridor
ad
dolorem
Aeneae
pertinet,
de
quo
ait
'magno
persentit
pectore
curas'.
alte
consternunt
implent,
strata
iacent
passim
sua
quaeque
sub
arbore
poma
frondes
sicut
lacrimae
Aeneae.
stipes
autem
media
pars
est
arboris,
quae
ramos
sustinet.
haeret
scopulis
sicut
ille
in
consilio
perseverat.
tantum
radice
in
tartara
tendit
secundum
physicos,
qui
dicunt
parem
esse
altitudinem
radicum
et
arborum.
tunditur
saepe
pulsatur.
Terentius
tundendo
atque
odio
denique
effecit
senex
Rhipaeo
tunditur
Euro
magno
persentit
pectore
quamvis
magno,
sentit
curas;
sed
eas
forti
pectore
patitur.
'curas'
potest
Didonis,
potest
et
suas.
mens
inmota
manet
ad
illud
refertur
'illa
haeret
scopulis'.
lacrimae
inanes
quia
'mens
inmota
manet':
tum
vero
post
desperationem.
fatis
>
exterrita
dido
atqui
in
fine
ait
nam
quia
nec
fato,
merita
nec
morte
peribat
exterrita
mortem
orat
pro
desiderat,
ut
mortemque
miserrimus
opto
caeli
convexa
incurva
caeli.
quo
magis
inceptum
peragat
id
est
mortem
sibi
inferat.
lucemque
relinquat
ad
illud
'taedet
caeli
convexa
tueri'.
turicremis
horrendum
dictu
quanto
magis
visu?
quod
Didoni
contigit.
in
obscenum
se
vertere
hoc
est
'latices
nigrescere
sacros'.
et
quidam
'nigrescere'
et
'vertere'
ideo
incertum
tempus
positum
volunt,
ut
ostendant
non
vere
vertisse
se,
quod
contra
naturam
est,
sed
verti
a
Didone
visa,
ut
visaeque
canes
ululare
per
umbram
obscenas
pelagi
hoc
visum
hoc
quod
viderat
nulli
dixit.
quid
est
'nulli'?
ne
sorori
quidem,
cui
fuerat
de
amore
confessa.
idem
ambas
ferro
dolor
atque
eadem
hora
tulisset
conivgis
antiqui
aut
prioris,
aut
cari.
concilio
antiquo
sapiens
vir
solus
fuisti
miro
quod
honore
colebat
e.
q.
s.]
ritum
veri
et
venerabilis
templi
mariti
templum
obtinere
cupiebat:
templa
enim
velamentis
religiosa
monstrantur.
miro
quod
honore
colebat
exhibendo
ea
non
licuit
thalami
expertem
sine
crimine
vitam
degere
more
ferae
festa
fronde
divina,
tamquam
numen
coleret.
sane
hoc
loco
latenter
quam
supra
diximus
tangit
historiam:
nam
si
amabat
Aeneam,
utique
non
coleret
extinctum
maritum.
visa
viri
visaeque
canes
ululare
per
umbram
audire
vocem
visa
sum
modo
militis
nox
cum
terras
obscura
teneret
sola
bubo
et
sola
in
sicca
nec
repetita
sequi
et
laetae
iurantur
aves
bubone
sinistro
infandus
bubo
ferali
carmine
bene
hoc
addidit:
non
enim
omni
modo
malum
est
bubonis
omen;
cantus
autem
eius
aut
fletum
imitatur,
aut
gemitum:
tacens
saepe
queri
quidam
propterea
'queri'
positum
volunt;
quod
doleat,
de
Ascalapho
se
in
avem
mutatum,
ut
et
veterem
in
limo
ranae
cecinere
querellam
priorum
legitur
et
'piorum';
sed
heu
vatum
ignarae
mentes!
quid
vota
furentem
horrificant
horrorem
incutiunt.
in
somnis
ferus
Aeneas
non
est
epitheton
'ferus',
sed
fantasia:
talem
enim
illum
imaginabatur,
qualem
timebat.
et
in
somnis
pro
'insomniis',
id
est
vigiliis.
semperque
relinqui
per
omnes
noctes
navigare
videbatur
Aeneas,
quasi
eam
semper
desereret.
longam
viam
non
nulli
inferorum
accipiunt.
incomitata
quod
ferale,
id
est
mortiferum
omen
est,
et
praecipue
regibus,
ire
viam
ite
viam,
redite
viam
primus
et
ire
viam
Tyrios
deserta
quaerere
terra
bonus
adfectus:
solent
enim
qui
deficiunt
suos
desiderare,
ut
Alcestis
moriens.
agmina
pentheus
aut
impetus:
aut
secundum
Urbanum
agmina
serpentium.
Pentheus
autem
secundum
tragoediam
Pacuvii
furuit
etiam
ipse.
agmina
pentheus
aut
impetus
aut
secundum
quosdam,
quoniam
habitus
earum
et
sibila
serpentium
faciem
agminis
praebent:
vel
quia
plures
furiae
putantur:
vel
quia
furiosis
pro
tribus
plures
videntur.
et
bene
'videt
agmina'
expressit
furentem,
cum
ait
'videt',
non
'existimat',
sed
'putat
se
videre'.
Pentheum
autem
furuisse
traditur
secundum
tragoediam
Pacuvii.
de
quo
fabula
talis
est:
Pentheus,
Echionis
et
Agaves
filius,
Thebanorum
rex,
cum
indignaretur
ex
matertera
sua
Semele
genitum
Liberum
patrem
coli
tamquam
deum,
ut
primum
comperit
eum
in
Cithaerone
monte
esse,
misit
satellites,
qui
eum
vinctum
ad
se
perducerent:
qui
cum
ipsum
non
invenissent,
unum
ex
comitibus
eius
Acoeten
captum
ad
Pentheum
perduxerunt.
is
cum
de
eo
graviorem
poenam
constitueret,
iussit
eum
interim
claudi
vinctum:
cumque
sponte
sua
et
carceris
fores
apertae
essent,
et
vincula
Acoeti
excidissent,
miratus
Pentheus,
spectaturus
sacra
Liberi
patris
Cithaerona
petit:
quem
visum
Bacchae
discerpserunt.
prima
autem
Agave
mater
eius
amputasse
caput
dicitur,
feram
esse
existimans.
solem
geminum
tragice
dixit,
imitatus
Euripidem.
dvplices
thebas
civitas
in
Boeotia,
a
Cadmo
et
Zetho
et
Amphione
constituta,
in
qua
Oedipus,
Lai
filius,
fuit,
qui
cum
matre
concubuit,
ex
qua
Eteocles
et
Polynices
fuerunt,
qui
se
propter
regnum
invicem
peremerunt.
agamemnonius
scaenis
agitatus
orestes
hunc
Oresten
Electra,
soror
eius,
post
occisum
ab
Aegistho
dolo
Clytemestrae
matris
Agamemnonem
subtraxit,
quem
Strophio
alendum
dedit,
Agamemnoniaeque
phalanges
scaenis
agitatus
famosus,
celebratus
tragoediis,
armatam
matrem
causam
ipsam
furoris.
cum
fugit
ad
deum:
credidit
veritatem.
sedent
in
limine
dirae
a
Pacuvio
Orestes
inducitur
Pyladis
admonitu
propter
vitandas
furias
ingressus
Apollinis
templum:
unde
cum
vellet
exire,
invadebatur
a
furiis.
hinc
ergo
est
'sedent
in
limine
concepit
furias
furore
completa
est.
et
quidam
'furorem'
pro
bono
et
innocenti
motu
accipiunt,
'furias'
semper
pro
malo.
concepit
ergo
furorem,
postquam
amori
dolor
inmixtus
est.
tempus
secum
ipsa
modumque
'tempus',
id
est
quando,
'modum',
id
est
quo
modo
et
qua
morte.
exigit
ad
certum
redigit,
ut
solent
pondera
†iures
et
ad
exactum
redigi:
ergo
definit.
consilium
vultu
tegit
ut
spem
vultu
simulat
viam
rationem,
aut
tu,
siqua
via
est
gratare
gratulare,
suscipe
gaudium
pro
sorore.
sic
enim
dicimus
'grator
tibi
honorem'.
reddat
reconciliet.
eum
Aeneam,
quem
ut
notum
noluit
dicere.
eo
me
solvat
amantem
mori
disponens
duo
mentitur,
vel
ut
se
solvat,
vel
ut
alliget
Aeneam.
oceani
finem
ivxta
finem
Oceani
nullus
novit,
sed
initium:
quod
et
ipsum
potest
finis
videri
aliunde
sumpto
principio.
ex
Aethiopia
est
usque
haec
aethiopum
Aethiopiae
duae
sunt:
una
circa
ortum
solis,
altera
circa
occasum
in
Mauretania,
quam
nunc
dicit.
et
dicta
Aethiopia
a
colore
populorum,
quos
solis
vicinitas
torret:
atlas
nullum
nomen
Graecum
'ns'
terminatur.
axem
nunc
pro
caelo:
non
enim
in
axe
sunt
stellae.
torquet
sustinet,
stellis
aptum
satis
perite
loquitur:
nam
'aptum'
coniunctum
dicit
qua
ex
coniunctione
caelum
ita
aptum
est
facilius
est
enim
apta
dissolvere,
quam
dissipata
conectere
hinc
mihi
massylae
gentis
monstrata
sacerdos
'monstrata'
hesperidum
templi
custos
Hesperides,
Atlantis
filiae
nymphae,
secundum
fabulam
hortum
habuerunt,
in
quo
erant
mala
aurea
Veneri
consecrata,
quae
Hercules
missus
ab
Eurystheo
occiso
pervigili
dracone
sustulit.
re
vera
autem
nobiles
fuerunt
puellae,
quarum
greges
epulasque
draconi
Hesperus
rex
traditur
pretiosissimas
oves
habuisse,
quarum
pastor
vocabatur
Dracon,
cui
praebebant
epulas
regis
filiae;
sed
quia
Graece
oves
sacros
ramos
vel
Veneri,
vel
Iunoni
dedicatos.
soporiferumque
papaver
incongrue
videtur
positum,
ut
soporifera
species
pervigili
detur
draconi.
sed
dicimus
variam
vim
praebere
victum
diversis
animalibus:
nam
salices
hominibus
amarae
sunt,
dulces
capellis,
ut
et
salices
carpetis
amaras
et
spargere
venena
didicerunt
nec
umquam
solvitur
in
somnos
solvere
cura
liberare.
duras
curas
bene
duras
affectu,
quo
ipsa
passa
est,
dixit.
sistere
aquam
fluviis
et
vertere
sidera
retro
quanto
magis
poterit
Aeneam
ab
incepto
retorquere:
vertere
sidera
retro
utrum
ut
videatur
etiam
in
caelo
potestatem
habere,
an
etiam
fata
posse
mutare,
quae
nocturnosque
utrum
quia
in
nocte
sunt,
an
quia
per
noctem
evocantur,
an
noctu?
ut
Cicero
nocturnis
canibus
dilaniandum
manes
quod
ad
inferos
manent,
id
est
abeant.
sub
pedibus
terram
reliqua.
haec
non
sic
adfirmat,
quasi
ad
amorem
extinguendum
opus
sint,
sed
difficiliora
adsignat,
ut
facilius
de
opprimendo
amore
credat.
mugire
videbis
migrantes
cernas
magicas
invitam
pro
'ad
magicas':
aut
'magicas
adgredi
invitam':
accingier
praeparari.
'accingier'
autem,
ut
ad
infinitum
modum
'er'
addatur,
ratio
efficit
metri:
nam
cum
in
eo
ultima
sit
longa,
addita
'er'
syllaba
brevis
fit,
ut
'audiri
audirier'.
tu
secreta
sine
arbitris:
et
est
bona
elocutio
rem
loci
vel
temporis
ad
personam
transferre,
ut
'nocturnus
venit',
'secretus
fecit'.
pyram
sub
specie
sacrificii
praeparat
morti
exequias.
et
arma
gladium
dicit
abusive;
nam
ait
paulo
post
ensemque
relictum
at
Lausum
socii
exanimem
super
arma
ferebant
impius
qui
gladium
reliquit
furenti.
hoc
autem
tractum
est
de
Homero,
qui
dicit
gladium
Aiaci
datum
ab
Hectore
et
Hectori
exuvias
vestes
Aeneae,
quem
hostem
dixerat
supra
i
soror,
atque
hostem
supplex
adfare
superbum
dulces
exuviae
lectvmque
ivgalem
eleganter
etiam
in
morte
perseverat
in
amore,
et
quatenus
potest
Aeneae
se
coniungit,
si
uno
igne
cum
eius
concremetur
exuviis.
quo
perii
propter
extinctum
pudorem.
super
imponas
quidam
'imponant'
legunt,
scilicet
famulae.
abolere
nefandi
a
memoria
tollere,
ut
paulatim
abolere
Sychaeum
ivvat
monstratque
sacerdos
et
'iuvat'
haec
effata
silet
subitum
silentium
imperfectam
orationem
ex
perturbatione
mentis
ostendit.
pallor
simul
occupat
ora
scilicet
ex
conscientia
cogitatae
mortis.
novis
pro
inusitatis
et
malis
et
per
hoc
magicis.
praetexere
tantos
furores
quantos
cogitabat
Dido.
graviora
timet
quam
morte
sychaei
aut
'quam'
detrahimus,
et
stat
elocutio:
aut
subaudimus
'graviora
timet
posse
contingere',
at
regina
pyra
notatus
est
hic
versus:
vitiosa
est
enim
elocutio
quae
habet
exitus
similes,
licet
sit
casuum
dissimilitudo.
intenditque
locum
sertis
et
stuppea
vincula
collo
intendunt
funerea
cupresso.
procumbunt
piceae
sonat
icta
securibus
ilex
effigiemque
toro
locat
limus
ut
hic
durescit
et
haec
ut
cera
liquescit
terque
haec
altaria
circum
effigiem
duco
lanea
effigies
erat,
altera
cerea
natumque
patremque
cum
genere
extinxem,
memet
super
ipsa
dedissem
havd
ignara
futuri
stant
arae
circum
aut
sunt,
aut
circumstant.
crines
effusa
crines
effusos
habens,
ut
picti
scuta
Labici
sacerdos
quaeritur
a
quibusdam,
quae
sit
haec
sacerdos,
quia
illam
accipi
volunt,
quae
supra
dicta
est
tamquam
ficta
a
Didone:
ergo
hanc
adhibitam
ad
tempus
huius
officii
sacerdotem
volunt.
ter
centum
tonat
ore
deos
non
'tercentum
deos',
sed
tonat
ter
centum
numina
Hecates:
unde
erebum
inferorum
profunditatem.
tergeminamque
hecaten
quidam
Hecaten
dictam
esse
tradunt,
quod
eadem
et
Diana
sit
et
Proserpina,
tria
virginis
ora
dianae
iteratio
est:
Lunae,
Dianae,
Proserpinae.
simulatos
fontis
averni
in
sacris,
ut
supra
diximus,
quae
exhiberi
non
poterant
simulabantur,
et
erant
pro
veris.
bene
autem
de
Averno,
per
quem
descensus
ad
inferos
dicitur.
falcibus
et
messae
ad
lunam
quaeruntur
aenis
herbae
enim
donec
subpositas
propius
despumet
in
herbas
nigri
cum
lacte
veneni
'nigri'
aut
noxii,
quia
nigri
fiunt
homines
post
venenum:
aut
certe
illud
est,
quia
sunt
herbae
'nigri
lactis',
id
est
suci.
dicunt
autem
per
periphrasin
agreste
papaver
significari.
et
matri
praereptus
amor
secundum
Plinium
qui
dicit
in
naturali
historia,
pullos
equinos
habere
in
fronte
quandam
carnem,
quam
eis
statim
natis
adimit
mater:
quam
si
quis
forte
praeripuerit,
odit
pullum
et
lac
ei
denegat.
Iuvenalis
cui
totam
tremuli
frontem
Caesonia
pulli
infudit
ipsa
mola
unum
exuta
pedem
quia
id
agitur,
ut
et
ista
solvatur
et
inplicetur
Aeneas.
unum
e.
p.]
solent
enim
et
resolutoria
sacrificia
ab
aruspicibus
fieri.
et
in
veste
recincta
quia,
ut
supra
diximus,
in
sacris
nihil
solet
esse
religatum,
praecipue
eius,
quae
amore
vult
solvi.
testatur
moritura
deos
quidam
hic
'testatur'
pro
'obtestatur'
accipiunt.
conscia
fati
sidera
id
est
planetas,
in
quibus
fatorum
si
quod
non
aequo
foedere
amantis
curae
numen
habet
ordo
est:
tunc
numen
precatur,
si
quod
curae
habet
amantes
non
aequo
foedere:
'si
quod'
autem
bene
dubitat,
utrum
si
quod
n.
a.
f.
a.
c.
n.
h.]
[nam
et]
amatoribus
praeesse
dicuntur
ivstumque
memorque
nox
erat
protenditur
ista
descriptio
ad
exaggerationem
vigiliarum
Didonis.
silvaeque
secundum
eos
qui
dicunt
omnia
quae
crescunt
animalia
esse.
aequora
elementa
etiam
animalia
esse
voluerunt:
unde
est
in
septimo
aethera
mulcebant
cantu
medio
volvvntvr
sidera
lapsu
noctem
describit
per
sidera,
hoc
est
cum
medium
cursum
tenent
sidera,
quae
orta
sunt.
tacet
ager
ea
quae
in
agris
sunt.
pictaeque
volucres
uno
verbo
multos
et
varios
colores
avium
demonstravit:
pictura
enim
at
non
infelix
animi
antithesis,
ut
at
non
qua
Scythiae
o
praestans
animi
iuvenis
oculisve
aut
pectore
noctem
accipit
quia
potest
aliud
esse
sine
alio,
ut
si
quis
dormiens
mente
turbetur.
resurgens
saevit
amor
gravior
enim
est
cum
resurgit:
fluctvat
aestu
metaphora
amoris.
adeo
scilicet
furuit:
ut
in
hoc
proposito
permaneret
vitandae
sine
dubio
lucis.
insistit
secumque
ita
corde
volutat
aut
insistit
volutare:
aut
insistit
proposito
moriendi.
Plautus
tamen
ita
ait
hunc
sermonem
institi
en
quid
ago??
'en'
ecce:
et
quasi
demonstrantis
particula
est,
per
quam
intellegimus
eam
multa
cogitasse
et
sic
prorupisse
'ecce,
quid
actura
sum'?
est
autem
comicum
principium,
nec
incongrue
amatrici
datum.
sic
Terentius
quid
igitur
faciam?
rursus
duo
significat:
frequenter
'iterum',
raro
'vicissim',
id
est
mutuo,
ut
hoc
loco.
nomadumque
petam
invidia
a
personis:
petam
mulier
et
regina
nomadas,
id
est
vagos.
maritos
futuros
scilicet.
est
autem
elocutio
'dedignor
illam
rem'.
iliacas
igitur
classes
sic
intulit,
quasi
si
illud
non
fecerit,
hoc
necessario
consequatur.
vltima
ivssa
naviget,
haec
summa
est
quiane
†re
vera:
et
est
una
pars
orationis.
bene
pro
qualitatis
adverbio
intellegendum
est.
stat
permanet.
quis
me
autem
fac
velle
sinet??
ordo
est:
fac
me
autem
velle,
quis
sinet?
ratibusve
superbis
vel
magnis
et
altis;
vel
in
quibus
superbi
navigaturi
sunt,
hoc
est
qui
me
tanto
contemptu
deserunt.
invisam
quae
sic
contemni
et
relinqui
mereor.
laomedonteae
nunc
fraudulentae.
nautas
non
Troianos:
nam
iniuriose
dixit
'nautas',
id
est
adsuetos
laboribus.
ovantes
laetantes.
abusive:
nam
proprie
ovatio
est
minor
triumphus.
qui
enim
ovationem
meretur,
et
uno
equo
utitur
et
a
plebeis,
vel
ab
equitibus
Romanis
deducitur
ad
Capitolium
et
de
ovibus
sacrificat,
unde
et
ovatio
inferar
ut
infert
se
saeptus
nebula
vix
urbe
revelli
aut
mox,
id
est
paulo
ante,
ut
vix
e
conspectu
conveniunt
quibus
aut
odium
crudele
tyranni,
aut
metus
acer
erat
quin
morere
'quin'
immo.
et
bene
omnis
eius
intentio
tendit
ad
mortem:
nam
si
procos
rogare
turpe
est,
solam
sequi
inpossibile
et
inhonestum,
Tyrios
trahere
difficile,
sola
mors
superest.
ferroque
averte
dolorem
hoc
secundum
eos
dixit,
qui
cum
aliquid
inpulsu
animi
constituerint,
voluntatis
suae
rationem
adhibere
conantur.
ergo
et
haec
quasi
rationem
adprobat
quod
furore
paulo
ante
decreverat.
tu
lacrimis
evicta
meis
bene
totum
ei
inputat,
sed
cum
excusatione:
quae
Aeneae
nuptias
suasit,
sed
'victa
lacrimis',
ut
sinum
lacrimis
inplevit
obortis.
Anna
refert
tu
prima
furentem
Urbanus
hoc
dividit,
licet
alii
iungant,
et
vult
hunc
esse
sensum:
tu
persuasisti
ut
nuberem,
victa
lacrimis
meis,
tu
etiam
nunc
me
his
oneras
malis:
nam
me
olim
occidissem,
nisi
te
deserere
formidarem.
obicis
hosti
'ob'
naturaliter
brevis
est,
sicut
et
're'
et
'ad';
sed
plerumque
producuntur
hac
ratione:
obicio,
reicio,
adicio
'i'
habent
vocalem
sequentem,
quae
per
declinationem
potest
in
consonantis
formam
transire,
ut
obieci,
reieci.
ergo
etiam
ante
quam
transeat,
interdum
fungitur
officio
consonantis
et
praecedentem
longam
facit.
hosti
ad
eventum
referendum.
non
licvit
quia
aliud
volebat
et
aliud
factum
est,
sicut
solent
dicere
quibus
aliter
conata
succedunt.
thalami
expertem
non
omnino,
sed
post
Sychaeum.
sine
crimine
ut
supra
potui
succumbere
culpae
more
ferae
Plinius
in
naturali
historia
dicit,
lyncas
post
amissos
coniuges
aliis
non
iungi.
multi
'fere'
adverbium
volunt,
ut
sit
sensus:
more
scilicet,
quo
iam
viduitatem
ferre
consueverat.
crimen
autem
bene,
ut
supra
potui
succumbere
culpae
sychaeo
pro
Sychaeio:
pectore
questus
id
est
pectus
questibus.
certus
evndi
indubitabiliter
profecturus.
carpebat
somnos
hoc
est
quod
et
paulo
post
culpat
Mercurius,
rite
recte
et
ex
ordine
compositis.
et
diligenter
virum
strenuum
non
ante
facit
requiescere,
quam
rite
omnia
paravisset.
forma
dei
bene
non
'deus',
sed
'forma':
raro
enim
numina
sicut
sunt
possunt
videri,
unde
et
sequitur
'vultu
redeuntis
eodem':
nam
licet
'redeuntis'
dicat,
id
est
eius
qui
possit
agnosci,
tamen
non
'faciem'
dicit,
sed
'vultum',
qui
potest
saepe
mutari.
eodem
'o'
semper
longum
est,
quia
'eodem'
ablativus
est
semper;
'eadem'
autem
et
producit
et
corripit:
nam
et
nominativus
est,
ut
'eadem
mulier
fecit',
et
ablativus,
ut
'eadem
faciente
muliere'.
visa
monere
est
et
bene
'visa':
non
enim
re
vera
est.
omnia
mercurio
similis
aliud
enim
est
idem
esse,
aliud
simile
esse:
ergo
non
est
certus
Aeneas.
ut
omnia
magna,
pes
etiam
vocemque
Mercuri
facunde
coloremque
et
crines
flavos
ideo
et
perustus
et
flavus
Mercurius
introducitur,
quia
satis
vicinus
est
soli
praeter
ceteras
stellas.
et
membra
decora
ivventae
quia
palaestrae
deus
est.
Horatius
catus
et
decorae
more
palaestrae
nate
dea
modo
generis
commemoratio
non
ad
laudem
pertinet,
sed
obiurgatio
cessantis
est.
circumstent
pro
circumstatura
sint.
demens
inprobat
eius
sensum,
qui
nec
videat,
nec
audiat.
zephyros
ventos:
de
Africa
enim
zephyro
navigare
non
poterat.
nefas
in
pectore
versat
ne
non
timeret
amatricem,
bene
addidit
'certa
mori'.
item
'varium
et
mutabile
semper
femina'.
non
potui
abreptum
divellere
corpus
varioque
irarum
fluctvat
aestu
hoc
fidem
facit
posse
fieri
quod
metuendum
praedicabat.
praeceps
festinus.
praecipitare
pro
'praecipitandi'.
trabibus
vel
navibus
vel
remis,
ut
vastumque
cava
trabe
currimus
aequor
conlucere
faces
propter
'ferte
citi
flammas':
fervere
a
verbo
'fervo,
fervis,
fervit'.
heia
age
hoc
loco
per
varium
et
mutabile
semper
haec,
sicut
supra
dictum
est,
obiectio
est:
sed
amat.
nocti
se
inmiscvit
atrae
hoc
ad
visum
somniantis
referendum
est,
id
est
in
noctem
se
miscuit.
et
'noctem'
pro
tenebris
posuit,
per
quod
apparet
eum
in
claro
lumine
fuisse,
cum
loqueretur.
umbris
ut
supra
forma
dei
corripit
e
somno
corpus
omen
est
futurae
tempestatis.
praecipites
ut
supra
Mercurius
'non
fugis
hinc
praeceps?'
fatigat
cum
clamore
increpat,
ut
undique
collecti
coeunt
Martemque
fatigant
viri
habet
haec
commemoratio
multum
adhortationis,
ut
alibi
festinate
viri
transtris
pro
'in
transtris'.
citi
celeres.
festinare
fugam
antique,
ut
tum
iussa
Sibyllae,
haud
mora,
festinant
incidere
funes
hoc
ad
significandam
rem
festinantis
pertinet,
id
est
non
'solvere',
sed
'incidere'.
ecce
iterum
stimulat
phantasia
est
ad
sociorum
terrorem:
sic
in
sexto
deus,
ecce
deus
sancte
deorum
respondit
Iuno
Saturnia
sancta
dearum
quisquis
es
atqui
supra
dixit
'omnia
Mercurio
similis'.
sed
sciendum
est
secundum
Tullium
in
libris
de
deorum
natura
tres
esse
Mercurios:
superum,
terrenum,
inferum.
ergo
'quisquis
es'
aut
quicumque
de
tribus:
quisquis
in
arma
vocas
Iuppiter
omnipotens,
vel
quo
alio
te
nomine
appellari
volueris
iterum
paremus
quia
iam
et
sidera
caelo
dextra
feras
praeterea
tam
sunt
arcturi
sidera
nobis
fulmineum
quidam
fulgentem
accipiunt.
strictoque
videtur
abundare
'stricto',
cum
dixerit
'vaginaque
eripit
ensem'.
idem
pro
eo
quod
est
unus,
ut
rex
Iuppiter
omnibus
idem
rapiuntque
num
ancoras?
rvuntque
ipsi
ruunt,
id
est
cum
impetu
festinant.
litora
deservere
mira
descriptio
festinationis.
torquent
spumas
ita
enim
remus
agitur,
ut
fluctus
torqueatur.
prima
aurora
designatio
temporis
est,
non
diei
descriptio:
unde
infert
'ut
primum
albescere
lucem
vidit'.
sic
in
duodecimo
cum
primum
crastina
caelo
puniceis
invecta
rotis
Aurora
rubebit
nascere
praeque
diem
veniens
age
Lucifer
almum
novo
lumine
tithoni
cubile
Tithonus
frater
Laomedontis
fuit:
hunc
Aurora
longa
Tithonum
minuit
senectus
speculis
quas
utique
in
sua
regia
habuit.
albescere
lucem
hypallage
est:
luce
enim
albescunt
omnia,
non
lux
albescit.
aequatis
velis
feliciter
plenis,
sine
motu
aliquo,
aequatae
spirant
aurae
vacvos
sensit
sine
remige
portus
potest
hysteroproteron
esse,
ut
prius
sentire
debuerit.
pectus
percussa
pectus
percussum
habens.
pro
ivppiter
aut
irascentis
exclamatio
est,
ut
in
Terentio
pro
supreme
Iuppiter
Iuppiter
hospitibus
nam
te
dare
iura
loquuntur
ibit
et
inluserit
certantque
inludere
capto
non
arma
expedient??
furentis
haec
verba
sunt,
ut
ipsa
paulo
post
'quae
mentem
insania
mutat?';
nam
haec
a
sana
non
procedunt,
ut
imperet
absentibus,
ut
'ite
ferte
tela',
cum
sola
sit.
totaque
ex
urbe
magna
emphasis
quod
ait
'tota'.
navalibus
de
navalibus,
ubi
stant
naves.
aut
ubi
sum
numquid
in
coetu
sum?
quae
mentem
insania
mutat
pervertit.
et
bene
ei
ex
parte
furentis
datur
oratio,
ut
'date
tela',
ex
parte
retinentis
mentem,
ut
'quae
mentem
insania
mutat?'.
cum
sceptra
dabas
ut
vultis
et
his
mecum
pariter
considere
regnis
ac
dominum
Aenean
in
regna
recepit
fidesque
subaudi
'en'
etiam
in
sequentibus:
aut
certe,
hic
est
quem
dicunt
portare
deos.
sane
'en'
nominativo
melius
iungitur,
ut
en
Priamus
quem
secum
patrios
et
reliqua.
quidam
in
utroque
versu
pro
'quem'
legunt
<'qui'>,
ut
sit
vetus
figura
per
ellipsin:
ubi
sunt
qui
aiunt
patrios
penates
portasse
et
parentem
umeris
subisse?
sane
hic
'subisse'
iuxta
praesentem
usum
accusativo
iunxit,
cum
alibi
antique
dativo
usus
sit,
ut
subeunt
luco
muroque
subibant
confectum
ut
e
contrario
integer
aevi
non
potvi
abreptum
et
reliqua.
hoc
est
non
mihi
subvenit:
nam
cur
non
poterat
in
regno?
ipsum
ascanium
aut
qui
est
causa
navigationis,
ut
quem
regno
Hesperiae
fraudo
qui
nati
coram
me
cernere
letum
fecisti
epulandum
ponere
quod
fecit
Procne
occiso
Ity
filio
propter
stuprum
sororis.
in
castra
tulissem
nos
castra
movemus
foros
tabulata
navium,
ab
eo
quod
incessus
ferant:
et
est
generis
masculini,
numeri
tantum
pluralis.
cum
genere
extinxem
memet
super
ipsa
dedissem
satis
amatorie.
seseque
in
bella
remittant
tutemet
a
nobis
iam
quovis
tempore
vatum
tutemet
mirabere
sol
iam
utitur
inprecationibus,
hoc
est
devotionibus:
unde
et
'devotor'
et
'devotrix'
dicitur
qui
inprecatur.
non
autem
'terrarum
flammis',
sed
'opera
terrarum'.
et
bene
invocat
Solem,
cui
supra
per
numen
Liberi
sacrificavit.
interpres
curarum
aut
quas
patior,
quique
interpretes
corrumpendi
iudicii
solent
esse
quae
mihi
condicio
nova
et
luculenta
offertur
per
te
interpretem
quod
te
praesente
hic
egit
teque
interprete
conscia
ivno
siluit
rem
turpem:
sic
supra
et
pronuba
Iuno
nocturnis
non
triviis
vlulata
per
urbes
Proserpinam
raptam
a
Dite
patre
Ceres
cum
incensis
faculis
per
orbem
terrarum
requireret,
per
trivia
eam
vel
quadrivia
vocabat
clamoribus.
unde
permansit
in
eius
sacris,
ut
certis
diebus
per
compita
a
matronis
exerceatur
ululatus,
sicut
in
Isidis
sacris,
ubi
est
imitatio
inventi
Osiridis,
quem
dilaniatum
a
Typhone
eius
fratre
uxor
Isis
per
totum
orbem
requisisse
narratur:
Iuvenalis
plangentis
populi
currit
derisor
Anubis
dicuntur
geminae
pestes
cognomine
dirae
di
morientis
elissae
aut
manes
dicit:
unde
est
vos
o
mihi
manes
este
boni:
quoniam
superis
adversa
voluntas
te
Iovis
impio
tutela
Saturno
refulgens
nec
fata
vetabant
stare
decemque
alios
Priamum
superesse
per
annos
nec
di
texere
Cupencum,
Aenea
veniente,
sui
accipite
audite.
meritumque
malis
advertite
numen
quod
mali
merentur.
avdite
preces
inprecationes
dicit:
nam
non
sunt
preces,
ut
paulo
post
'inprecor
arma
armis'.
infandum
caput
etiam
in
inprecatione
nomen
eius
detestatur.
adnare
huc
pauci
vestris
adnavimus
oris
fata
iovis
poscunt
terminus
haeret
si
hoc
est
inmutabile.
avdacis
populi
audacis
Rutuli
ad
muros
audax
quos
rumpere
Pallas
at
non
audaci
Turno
vexatus
hoc
loco
'graviter
vastatus'.
finibus
extorris
extra
suas
terras
remotus,
complexv
avulsus
ivli
quia
scit
quam
sit
carus
patri
avxilium
imploret
sicut
dictum
est,
ab
Euandro
et
Tuscis.
indigna
svorum
funera
pacis
iniquae
ut
supra
diximus,
propter
perditam
linguam,
habitum,
nomen,
quae
solet
victor
inponere,
sicut
sed
cadat
ante
diem
Cato
dicit
iuxta
Laurolavinium
cum
Aeneae
socii
praedas
agerent,
proelium
commissum,
in
quo
Latinus
occisus
est,
fugit
Turnus:
et
Mezentii
auxilio
conparato
sed
misera
ante
diem
media
ignota.
haec
precor
id
est
sicut
supra
dictum
est,
inprecor.
cum
sanguine
fundo
quasi
inprecationes
ipsas
suo
consecraret
cruore.
tum
vos
o
Tyrii
non
sunt
mandata,
sed
inprecationes,
ut
dissentiant
omnibus
rebus,
sicut
et
factum
est.
nam
si
mandata
sunt,
quomodo
'genus
futurum'?
exercete
id
est
fatigate.
populi
aut
populorum
aut
populis,
ut
Afris
quoque.
nec
foedera
sunto
[
exoriare
exoriatur:
et
ostendit
Hannibalem.
ex
ossibus
secundum
Anaxagoran,
qui
homoeomerian
dicit,
id
est
omnium
membrorum
similitudinem,
esse
in
rebus
creandis
[id
est]
ex
ossibus,
ex
sanguine,
ex
medullis:
nam
omnia
pro
parte
sui
transeunt
in
procreationem.
Lucretius
nunc
ad
Anaxagorae
veniamus
homoeomerian
face
dardanios
incendiis
urbium
Italarum.
ferroque
exercituum
caedibus.
sequare
pro
'sequere'.
nunc
olim
modo
'olim'
futuri
temporis:
et
quidam
separant
pronuntiantes,
ut
sit
'nunc'
modo,
'olim'
postea,
quasi
dicat
'vel
nunc
vel
olim,
quocumque
dabunt
se
tempore
vires',
quia
quotienscumque
valuerunt
Poeni
bella
renovaverunt:
nam
ideo
ait
'pugnent
ipsique
nepotesque'.
litora
litoribus
contraria
aut
quia
in
foedere
cautum
fuit,
ut
neque
Romani
ad
litora
Carthaginiensium
accederent,
neque
Carthaginienses
ad
litora
Romanorum:
aut
potest
propter
bella
navalia
accipi
inter
Romanos
et
Afros
gesta.
fluctibus
undas
inprecor
pugnent
ipsique
nepotes
potest
et
ad
civile
bellum
referri.
breviter
festinatione
mortis:
simul
nectit
causam
morarum
et
ipsi
et
sorori.
barcen
hoc
cognomen
familiae
Hannibalis
fuit.
patria
antiqua
hoc
est
Tyros,
quae
ante
eius
patria
fuit.
huc
siste
huc
adduc,
ut
et
cum
grege
sistit
ad
aram
corpus
properet
f.
s.
l.
bona
est
industria
hoc
loco,
quia
cum
moram
velit
fieri,
ea
loquitur,
ut
festinare
videatur.
spargere
lympha
sacrificantes
diis
inferis
aspergebantur
spargens
rore
levi
et
ramo
felicis
olivae
donec
me
flumine
vivo
abluero
monstrata
vel
quae
ipsa
monstravi,
vel
quae
sacerdos.
piacula
purgationes:
alias
sacrilegia.
sic
veniat
tege
corona,
ut
et
ipsa
tardaret.
sacra
'sacrum'
est
quod
ad
deos
pertinet,
'profanum'
quod
ad
homines.
iovi
stygio
hoc
est
Plutoni.
et
sciendum
Stoicos
dicere
unum
esse
deum,
cui
nomina
variantur
pro
actibus
et
officiis.
unde
etiam
duplicis
sexus
numina
esse
dicuntur,
ut
cum
in
coniugis
in
gremium
laetae
descendit
Iunoni
infernae
dictus
sacer
caelicolae
mea
membra
dei
quos
nostra
potestas
officiis
divisa
facit
quae
rite
incepta
paravi
ordo
est:
sacra
quae
paravi,
animus
est
rite
perficere.
perficere
est
animus
mire:
quamdiu
enim
Aeneas
praesens
erat
non
omnino
desperans
trahebat
exitium.
curis
dardaniique
rogum
capitis
in
quo
eius
imago
fuerat.
permittere
flammae
incendere.
studio
anili
aut
pro
aetatis
possibilitate:
aut
pro
industria
qua
utuntur
aniculae:
celebri
gradu
gressum
adcelerate
at
trepida
trepida]
festina,
id
est
occasione
vix
data.
coeptis
inmanibus
effera
furiata
saevis
cogitationibus.
sanguineam
aciem
more
suo
ostendit
eam
furentem
vultu,
gestu,
voce.
maculisque
trementis
interfusa
genas
hoc
est
trementes
genas
interfusas
habens
maculis.
pallida
morte
futura
aut
pallidior,
quam
solent
homines
esse
post
mortem:
aut
'pallida'
omine
mortis
futurae.
furibunda
furenti
similis.
non
hos
quaesitum
munus
in
usus
quem
Aeneas
non
ad
hunc
usum
reliquerat:
et,
ut
supra
diximus,
secundum
Homerum
vertitur
munus
in
perniciem.
tale
est
in
bucolicis
hos
illi,
quod
nec
bene
vertat,
mittimus
haedos
cubile
cubandi
locum
dixit.
et
mente
consilio.
devsque
sinebant
aut
Iuppiter
qui
Aeneam
abscedere
conpulit:
aut
amor,
aut
necessitas
fati.
vixi
excusat
vitae
abruptionem,
quia
dicit
Plato
magna
poena
adfici
animas
eorum
qui
vitam
ante
tempus
relinquunt.
et
quem
dederat
cursum
fortuna
peregi
non
natura,
nec
fatum.
tribus
enim
humana
vita
continetur:
natura,
cui
ultra
centum
et
viginti
solstitiales
annos
concessum
non
est;
fato,
cui
nonaginta
multa
mihi
inminere
videbantur
praeter
naturam
praeterque
fatum
magna
cogitatione
eorum
qui
me
non
viderunt,
sed
factis
cognoverunt.
sub
terras
ibit
imago
bene
imaginem
dixit:
valde
enim
quaeritur
apud
philosophos,
quid
illud
sit
quod
inferos
petat.
nam
tribus
constamus:
anima,
quae
superna
est
et
originem
suam
petit:
corpore,
quod
in
terra
deficit:
umbra,
quam
Lucretius
sic
definit,
†'supra
spoliatus
lumine
aer'.
ergo
umbra
si
ex
corpore
creatur,
sine
dubio
perit
cum
eo,
nec
est
quicquam
reliquum
de
homine
quod
inferos
petat.
sed
deprehenderunt
esse
quoddam
simulacrum,
quod
ad
nostri
corporis
effigiem
fictum
inferos
petit:
et
est
species
corporea,
quae
non
potest
tangi,
sicut
ventus:
hinc
in
sexto
corpora
viva
nefas
Stygia
vectare
carina
te
vidit
insons
Cerberus
aureo
cornu
decorum
urbem
praeclaram
statvi
non
est
contrarium
illi
loco
'pendent
opera
interrupta':
[
urbemque
paratam
urbemque
tuam
pars
optare
locum,
tecta
et
concludere
mea
moenia
vidi
a
me
facta:
et
pertinet
ad
adfectum,
ut
quam
vestrae
fecere
manus
vlta
virum
puniendo
eius
interfectorem:
nam
ideo
addidit
'poenas
inimico
a
fratre
recepi'.
et
re
vera
nulla
avari
maior
est
poena,
quam
amittere
pecuniam
propter
quam
commiserat
scelus.
bene
autem
'recepi',
quasi
debitas,
os
inpressa
toro
adplicito
ore
ad
lectulum:
stratisque
relictis
incubat
te
Turni
nunc
dextra
gerit
Rhoebe
diu,
res
siqua
diu
mortalibus
ulla
est
sic
sic
quasi
interrogatio
et
responsio:
et
placet
sic
inultam
perire,
havriat
hunc
oculis
ignem
aut
videat
omina
tempestatis
futurae,
ab
alto
a
mari.
dardanus
pro
Dardanius:
Plautus
natus
Argis
ex
Argo
patre
et
nostrae
secum
ferat
omina
mortis
ut
Aeneas
quoque
per
vim
maturius
obeat.
et
bene
infausta
omnia
inprecatur
ei,
quia
ad
novi
regni
auspicia
properat.
inter
talia
per
talia,
ut
hunc
inter
fluvio
Tiberinus
amoeno
conlapsam
aspiciunt
non
induxit
occidentem
se,
sed
ostendit
occisam.
et
hoc
tragico
fecit
exemplo,
apud
quos
non
videtur
quemadmodum
fit
caedes,
sed
facta
narratur.
sparsasque
manus
aut
perfusas
sanguine:
aut
morte
resolutas.
femineo
vlulatu
proprio
feminarum.
Horatius
et
illa
non
virilis
eiulatio
antiqua
Tyros
vel
nobilem
dicit:
vel
illud
ostendit,
quia
Carthago
ante
Byrsa,
post
Tyros
dicta
est,
post
Carthago
a
Cartha
oppido,
unde
fuit
Dido,
inter
Tyron
et
Beryton.
avdiit
exanimis
ora
soror
foedans
cruentans,
sanguine
foedans.
nomine
clamat
aut
Didonem
vocat,
ut
supra
diximus,
Poenorum
lingua
viraginem:
nam
Elissa
dicta
est;
sed
virago
est
vocata,
cum
se
in
ignem
praecipitavit.
aut
'nomine
clamat'
nominat:
sicut
et
Homerus
dicit
hunc
ego
te
Euryale
aspicio
mater,
Cyrene
mater
et
te
crudelem
nomine
dicit
hoc
illud
germana
fuit
adlocutio
per
conquestionem.
hoc
rogus
iste
mihi
adludit
ad
historiam.
quid
primum
deserta
querar??
conquestio,
cur
relicta
sit
nec
ad
par
exitium
convocata.
comitemne
sororem
deest
'illudne
quod
sprevisti
comitem
sororem'?
et
semiplene
loquitur.
tulisset
abstulisset.
struxi
manibus
quasi
sceleris
contaminata,
et
quasi
ipsa
interitum
sororis
adiuverit.
struxi
manibus
subaudis
'rogos'.
patrios
deos
Saturnum
et
Iunonem.
posita
exanimata:
Statius
postitusque
beata
morte
pater
crudelis
†illum
crudelem
dicit,
quod
sit
dubium,
tu
an
ego.
extinxti
te
meque
soror
Varro
ait
non
Didonem,
sed
Annam
amore
Aeneae
inpulsam
se
supra
rogum
interemisse.
popvlvmque
patresque
urbemque
tuam
'patres'
id
est
senatum;
'urbem
tuam'
quam
tu
extruxisti.
et
quidam
hoc
loco
volunt
tres
partes
politiae
conprehensas,
populi,
optimatium,
regiae
potestatis:
Cato
enim
ait
de
tribus
istis
partibus
ordinatam
fuisse
Carthaginem.
date
lymphis
date
lymphas
ut
vulnera
abluam.
date
aut
nec
vulnera
lavi
veste
tegens
ore
legam
ut
extremum
filiorum
spiritum
ore
excipere
liceret
gradus
evaserat
altos
caeloque
educere
certant
amplexa
fovebat
bene
non
'fovit',
sed
'fovebat',
ut
id
diu
factum
ostenderet.
siccabat]
exprimebat
vel
abluebat,
ut
vulnera
siccabat
lymphis
crvores
ursurpavit:
nam
nec
'sanguines'
dicimus
numero
plurali,
nec
'cruores'.
'siccabat'
autem
exprimebat.
sub
pectore
nunc
per
transitum
dicit
vulneris
locum.
ter
revoluta
toro
est
aut
'saepius':
aut
promanteusis
est,
errantibus
vicinitate
mortis.
ingemvitque
reperta
atqui
dixit
invisam
quaerens
quam
primum
abrumpere
lucem
quam
vellent
aethere
in
alto
nunc
et
pauperiem
et
duros
perferre
labores
tunc
ivno
omnipotens
aut
pronuba,
aut
inferna.
difficilesque
obitus
quia
supererat
vita
ei,
quae
casu,
non
aut
fato
aut
natura
moriebatur:
ut
'nam
quia
nec
fato,
merita
nec
morte
peribat',
id
est
naturali.
irin
demittit
olympo
ut
et
supra
diximus,
trahit
hoc
de
Alcesti
Euripidis,
qui
inducit
Mercurium
ei
comam
secantem,
quia
fato
peribat
mariti.
nam
quia
nec
fato
cum
dicat
Vergilius
stat
sua
cuique
dies
sed
misera
ante
diem
non
est
contrarium
quod
dicit
in
decimo
stat
sua
cuique
dies
omnia
vincit
amor.
[et
nos
cedamus
amori]
furore
quia
pudica
in
amorem
devenerat.
flavum
crinem
matronis
numquam
flava
coma
dabatur,
et
nigro
flavum
crinem
abscondente
galero
flavo
cinere
unctitabant
ut
rutili
essent
caput
damnaverat
necdum
eam
morti
destinaverat.
damnabis
tu
quoque
votis
iris
roscida
quia
cum
nubibus
est,
quae
rore
non
carent.
adverso
sole
bene
naturalem
rem
expressit.
Iris
enim
nisi
e
regione
solis
non
fit,
cui
varios
colores
illa
dat
res,
quia
aqua
tenuis,
aer
lucidus
et
nubes
caligantes
inradiata
varios
creant
colores.
sacrum
ivssa
fero
Euripides
Alcestin
Diti
sacratum
habuisse
crinem
dicit,
quod
poeta
transtulit
ad
Didonem.
corpore
solvo
omnis
et
una
uno
impetu
effusa
est
vita,
id
est
anima.
dilapsus
calor
secundum
eos
qui
dicunt
animam
calorem
esse,
qua
recedente
corpus
friget,
ut
corpusque
lavant
frigentis
et
ungunt
in
ventos
vita
recessit
id
est
anima,
ut
in
quarto
georgicorum
quemque
sibi
tenues
nascentem
arcessere
vitas
sed
aurae
omnia
discerpunt